Mùa khô ở phường Lâm Viên-Đà Lạt thường kéo dài từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Đây là mùa trời xanh, ít mưa, nắng ban ngày khá gắt dù không khí vẫn mát, gió mùa thổi mạnh nhất vào những tháng đầu, đêm lạnh và sáng sớm có sương dày ở thung lũng. Cũng là mùa cỏ và thảm lá thông khô cong, nguy cơ cháy đồi thông cao nhất trong năm.
Với du khách, mùa khô là mùa đẹp: ít mưa, dễ đi lại, nhiều hoa. Với người dân vùng ven, đó là mùa lo nước tưới, lo cháy rừng, lo da khô nẻ, lo trẻ con và người già bị lạnh về đêm.
Bài này tả đặc điểm khí hậu mùa khô ở Lâm Viên, vì sao đồi thông dễ cháy, hệ thống cấp dự báo cháy rừng người dân nên biết, và những việc nên làm, không nên làm trong mùa khô. Chuyện thiếu nước tưới và đêm lạnh ở thung lũng có bài riêng trong mục này.
Mùa khô trên cao nguyên trông như thế nào
Khi gió mùa tây nam, mang mưa, rút đi vào khoảng tháng 11, cao nguyên chuyển sang chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc. Gió này khi vượt qua dãy núi phía đông đã mất nhiều hơi ẩm, tới Đà Lạt thì khô và mát. Bầu trời xanh trong, mây ít, tầm nhìn xa.
Ban ngày, nắng chiếu thẳng qua lớp không khí loãng và trong của vùng cao nên khá gắt; đứng ngoài nắng vẫn thấy rát da dù nhiệt độ không cao. Ban đêm, trời quang khiến mặt đất mất nhiệt nhanh, nhiệt độ hạ sâu. Chênh lệch giữa trưa và đêm trong mùa khô lớn hơn hẳn mùa mưa.
Những tháng đầu mùa khô, thường quanh dịp cuối năm và Tết, là lúc gió mạnh nhất. Đồi thông reo suốt ngày, bụi đỏ từ đường đất bay mù, mái tôn kêu lộc cộc. Càng về cuối mùa khô, khoảng tháng 3, tháng 4, gió dịu dần, trời oi hơn, rồi những cơn mưa đầu mùa bắt đầu xuất hiện.
Độ ẩm không khí trong mùa khô thấp hơn mùa mưa nhiều. Quần áo phơi nhanh khô, nhưng da, môi, mũi cũng khô theo. Người từ vùng nóng ẩm lên Đà Lạt mùa này thường bất ngờ vì nẻ môi, chảy máu cam nhẹ.
Vì sao đồi thông dễ cháy trong mùa khô
Rừng thông ba lá có ba đặc điểm khiến nó dễ cháy hơn nhiều loại rừng khác. Thứ nhất, lá kim rụng tích thành thảm dày dưới tán, mùa khô thảm này khô giòn, bắt lửa rất nhanh. Thứ hai, thân và cành thông có nhựa, một loại vật liệu cháy mạnh. Thứ ba, dưới tán rừng thông thưa thường có cỏ tranh, cỏ dại, cây bụi, đến mùa khô thì vàng úa và khô.
Gió mạnh của những tháng đầu mùa khô làm mọi thứ tệ hơn: lửa bắt vào thảm lá được gió thổi lan nhanh, tàn lửa bay xa, nhảy qua đường mòn, mương nhỏ. Một đám cháy nhỏ ban đầu có thể thành đám cháy lớn trong thời gian ngắn nếu không được dập kịp.
Cháy dưới tán, tức chỉ cháy thảm lá và cỏ, thường không giết chết cây thông lớn vỏ dày, nhưng làm hại cây con, làm đất trơ trụi, dễ xói khi mùa mưa tới. Cháy lan lên tán là loại nguy hiểm nhất, có thể huỷ cả khoảnh rừng.
Phần lớn vụ cháy rừng thông ở vùng ven đô có nguyên nhân từ con người: đốt rác, đốt thực bì làm vườn, tàn thuốc, lửa nấu nướng của người cắm trại, và cả cố ý đốt để lấn đất. Thiên nhiên hiếm khi tự gây cháy vào mùa khô ở đây.
Cấp dự báo cháy rừng: người dân nên hiểu thế nào
Trong mùa khô, lực lượng kiểm lâm thường công bố cấp dự báo cháy rừng theo từng khu vực, dựa trên thời tiết và độ khô của vật liệu cháy. Cấp càng cao, nguy cơ càng lớn. Bảng dưới diễn giải ý nghĩa chung để người dân dễ hình dung; quy định cụ thể đi kèm từng cấp theo thông báo của cơ quan chức năng:
| Mức nguy cơ | Ý nghĩa chung | Người dân nên làm gì |
|---|---|---|
| Thấp | Khó xảy ra cháy | Vẫn cẩn thận với lửa gần rừng |
| Trung bình | Có thể xảy ra cháy | Hạn chế đốt, dọn vật liệu cháy quanh nhà sát rừng |
| Cao | Dễ xảy ra cháy | Không đốt rác, đốt thực bì gần rừng; chú ý khói lạ |
| Nguy hiểm | Cháy dễ lan nhanh | Không dùng lửa trong và ven rừng; theo dõi thông báo |
| Cực kỳ nguy hiểm | Cháy lan rất nhanh, khó dập | Tuyệt đối không dùng lửa gần rừng; sẵn sàng báo cháy |
Thông tin cấp dự báo thường được phát qua loa phát thanh của phường, bảng thông báo ở cửa rừng, trang thông tin của cơ quan kiểm lâm và chính quyền. Người sống sát rừng nên theo dõi thông tin này trong suốt mùa khô.
Những tháng cao điểm nguy cơ cháy thường rơi vào giữa và cuối mùa khô, khi vật liệu đã khô kiệt sau nhiều tuần không mưa.
Những việc không nên làm trong mùa khô
Phần lớn vụ cháy có thể tránh được nếu mỗi người tránh vài việc quen tay:
- Đốt rác vườn, đốt cỏ ở gần mép rừng, kể cả trong vườn nhà mình nếu vườn giáp đồi thông.
- Đốt thực bì để dọn đất trong những ngày gió mạnh hoặc khi có cấp dự báo cháy cao.
- Vứt tàn thuốc khi đi qua đường xuyên rừng, kể cả từ trên xe.
- Đốt lửa trại, nướng đồ ăn trong rừng thông ngoài những điểm được phép và có biện pháp phòng cháy.
- Thả đèn trời, đốt pháo gần đồi thông.
- Để chai lọ thuỷ tinh, mảnh kính trên thảm lá khô; dù hiếm, chúng có thể hội tụ nắng.
Nếu buộc phải đốt, ví dụ để xử lý tàn dư cây trồng bệnh, nên hỏi tổ dân phố về quy định, chọn ngày lặng gió, có người trông, có nước sẵn, đốt cách xa rừng, và dập tắt hoàn toàn trước khi rời đi.
Gió mùa khô và nhà vườn
Gió mạnh những tháng đầu mùa khô không chỉ thổi lửa. Với vùng ven Lâm Viên, nơi thung lũng phủ kín nhà kính, gió là mối lo thường trực của nhà vườn. Những đợt gió giật có thể làm bung màng phủ, rách lưới che, xô lệch khung nhà kính dựng chưa chắc.
Người làm vườn lâu năm thường kiểm tra dây chằng, kẹp màng, cột chống trước khi vào mùa gió, thay những tấm màng đã giòn vì nắng. Nhà kính đặt ở chỗ hứng gió, như vai đồi hay cửa thung lũng, cần gia cố kỹ hơn nhà kính nằm khuất giữa thung lũng.
Gió khô còn làm cây mất nước nhanh qua lá, làm đất mặt khô cứng. Cây trồng ngoài trời ở sườn đồi hướng gió chịu thiệt nhiều nhất. Hàng cây chắn gió, như hàng thông, hàng cây bụi ven vườn, giúp giảm tốc độ gió đáng kể cho phần vườn phía sau.
Với nhà ở, gió mùa khô làm mái tôn kêu, cửa sổ rung, bụi đỏ bay vào nhà. Kiểm tra vít mái, chèn khe cửa trước mùa khô giúp ngôi nhà ấm và yên hơn suốt mấy tháng gió.
Thấy khói, thấy cháy: làm gì
Khi thấy khói bốc lên từ đồi thông, việc đầu tiên là báo ngay cho người có trách nhiệm: tổ dân phố, chính quyền phường, lực lượng kiểm lâm, hoặc gọi số khẩn cấp phòng cháy chữa cháy. Mô tả vị trí càng cụ thể càng tốt: gần hồ nào, đồi nào, đường nào, hướng gió.
Với đám cháy nhỏ mới bắt đầu, người dân có thể dập bằng cành cây tươi, xẻng đất, nước nếu đủ an toàn và có lối rút lui. Không đứng ở phía cuối gió, không đi vào giữa đám cháy, không cố dập khi lửa đã lan lên tán.
Nếu nhà ở sát rừng và lửa đang tới gần, ưu tiên đưa người già, trẻ nhỏ ra nơi an toàn trước, sau đó mới tính đến tài sản. Đóng cửa sổ, dọn vật dễ cháy ra khỏi quanh nhà nếu còn thời gian.
Sau đám cháy, khu vực bị cháy dễ sạt khi mùa mưa đến. Báo cho chính quyền nếu đám cháy gần nhà, gần đường, để có biện pháp xử lý.
Sống khoẻ trong mùa khô
Không khí khô, nắng gắt, đêm lạnh là tổ hợp dễ làm người ta mệt nếu không chú ý. Uống đủ nước dù không thấy khát, vì không khí khô làm cơ thể mất nước qua hơi thở và da nhiều hơn mình nghĩ.
Ban ngày đội mũ, mặc áo dài tay mỏng hoặc dùng kem chống nắng khi làm vườn, đi đường lâu. Nắng vùng cao gây cháy da nhanh dù cảm giác vẫn mát. Ban đêm giữ ấm, nhất là cho trẻ nhỏ và người già.
Dưỡng ẩm cho da, môi, dùng máy tạo ẩm trong phòng ngủ nếu thấy khô mũi, khô họng. Người có bệnh hô hấp nên tránh khói, bụi đường đất, nhất là những ngày gió mạnh.
Mùa khô cũng là mùa nhiều bụi. Đường đất ở vùng ven tung bụi đỏ mỗi khi xe qua; rau trồng ngoài trời ven đường bám bụi. Rửa rau kỹ, đóng cửa nhà phía đường, đeo khẩu trang khi đi xe máy là những thói quen đơn giản.
Trẻ nhỏ và người già dễ bị ảnh hưởng nhất bởi chênh lệch nhiệt độ giữa trưa và đêm. Một đứa trẻ chơi ngoài nắng buổi trưa, ra mồ hôi, rồi chiều tối gặp gió lạnh dễ bị cảm. Mặc nhiều lớp mỏng để cởi ra, mặc vào theo giờ là cách người Đà Lạt quen làm trong mùa khô.
Mùa khô cũng là mùa nhiều lễ hội, sự kiện và khách du lịch đông. Đường lên các điểm như thung lũng Tình Yêu, hồ Than Thở đông xe hơn, bụi nhiều hơn. Người dân sống dọc các tuyến này nên đóng cửa phía đường vào giờ cao điểm và tưới ẩm sân trước nhà để giảm bụi.
Mùa khô cũng là mùa đẹp
Bên cạnh những nỗi lo, mùa khô là mùa nhiều người yêu Đà Lạt nhất. Trời xanh trong, mây trắng, đồi thông in rõ trên nền trời. Hoa dã quỳ vàng ven đồi đầu mùa khô, mai anh đào hồng quanh Tết, rồi nhiều loài hoa khác nối nhau nở. Đây là mùa của những bức ảnh đẹp nhất.
Sáng sớm mùa khô, đứng trên đồi ở phường 12 cũ nhìn xuống thung lũng phủ sương, nắng vàng chiếu dần xuống mái nhà kính, là cảnh mà người ở đây nhìn hằng năm vẫn không chán. Buổi tối trời quang, sao rõ, trăng sáng.
Cách tận hưởng mùa khô mà không gây hại là đi bộ trên lối có sẵn, không mang lửa vào rừng, mang rác về, và để ý tới những thông báo về cháy rừng. Khi mỗi người khách và mỗi người dân đều giữ những điều này, mùa khô sẽ chỉ còn là mùa đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Mùa khô ở Đà Lạt từ tháng mấy?
Mùa khô ở Đà Lạt thường kéo dài từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Những tháng đầu mùa gió mạnh và đêm lạnh, cuối mùa gió dịu, trời oi hơn trước khi những cơn mưa đầu mùa xuất hiện.
Vì sao rừng thông Đà Lạt dễ cháy vào mùa khô?
Vì thảm lá kim rụng dày khô giòn, thân cành thông có nhựa dễ cháy, cỏ dưới tán khô vàng, cộng với gió mạnh làm lửa lan nhanh. Phần lớn vụ cháy bắt nguồn từ hoạt động của con người như đốt rác, đốt thực bì, tàn thuốc, lửa trại.
Cấp dự báo cháy rừng là gì?
Là mức cảnh báo nguy cơ cháy rừng do lực lượng kiểm lâm công bố theo khu vực, dựa trên thời tiết và độ khô của vật liệu cháy. Cấp càng cao càng dễ cháy và cháy lan nhanh. Quy định đi kèm từng cấp theo thông báo của cơ quan chức năng.
Thấy cháy đồi thông thì báo ai?
Báo ngay cho tổ dân phố, chính quyền phường, lực lượng kiểm lâm hoặc gọi số khẩn cấp phòng cháy chữa cháy. Mô tả rõ vị trí, hướng gió. Chỉ tự dập khi đám cháy còn nhỏ, an toàn và có lối rút lui.
Đi Đà Lạt mùa khô cần chuẩn bị gì?
Mang áo ấm cho buổi tối và sáng sớm, mũ và kem chống nắng cho ban ngày, son dưỡng, kem dưỡng da vì không khí khô. Uống đủ nước. Khi đi dạo đồi thông, không mang lửa vào rừng và mang rác về.