Hoa từ các vườn ở Lâm Viên thường đi qua ba nấc trước khi tới tay người mua ở các tỉnh: nhà vườn bán cho người thu gom hoặc doanh nghiệp bán buôn; bên mua phân loại, đóng gói, bảo quản lạnh; rồi chở xuống các chợ đầu mối, cửa hàng hoa, siêu thị hay đi xuất khẩu. Mỗi nấc có cách định giá, kiểu hợp đồng và rủi ro riêng.
Bài này viết cho người đang trồng hoa muốn bán tốt hơn, người định mở cơ sở thu mua, hay doanh nghiệp ở nơi khác muốn lấy hoa từ Đà Lạt. Phần kỹ thuật trồng hoa thuộc danh mục làng hoa của trang; ở đây chỉ nói về chuỗi kinh doanh. Không nêu giá hoa, vì giá thay đổi theo ngày, theo mùa, theo loại và chất lượng.
Chuỗi cung ứng hoa từ Lâm Viên vận hành thế nào
Ở nấc đầu, nhà vườn cắt hoa theo độ nở phù hợp với quãng đường vận chuyển. Hoa đi xa cắt sớm hơn, hoa bán tại chỗ cắt muộn hơn. Người thu gom thường quen một nhóm vườn, đến tận nơi lấy hàng hoặc nhà vườn mang ra điểm gom. Nhiều cơ sở thu gom là hộ kinh doanh, một số đã thành lập doanh nghiệp để làm hợp đồng và hoá đơn với khách lớn.
Ở nấc giữa, hoa được phân loại theo độ dài cành, độ đều bông, màu, độ nở; cắt tỉa lá, bó theo số cành chuẩn của từng thị trường; xử lý dung dịch giữ tươi nếu cần; đóng thùng; đưa vào kho lạnh chờ xe. Đây là nấc tạo ra phần lớn giá trị gia tăng và cũng là nấc dễ hỏng hàng nếu khâu lạnh không tốt.
Ở nấc cuối, xe lạnh hoặc xe thường chở hoa xuống các thành phố, chủ yếu đi đêm để đến chợ đầu mối lúc sáng sớm. Một phần hoa đi theo đơn hàng của cửa hàng, chuỗi bán lẻ, công ty tổ chức sự kiện; một phần nhỏ đi xuất khẩu theo yêu cầu kiểm dịch của nước nhập.
Mùa vụ và nhịp kinh doanh trong năm
Tết Nguyên đán. Cao điểm lớn nhất. Nhà vườn tính lịch trồng ngược từ Tết để hoa nở đúng lúc. Người thu mua chốt đơn từ sớm. Rủi ro lớn nhất là thời tiết làm hoa nở sớm hoặc muộn so với Tết, khi đó cả vườn có thể mất giá.
Các ngày lễ có tặng hoa. Những ngày như 8/3, 20/10, 20/11, lễ tình nhân tạo các đỉnh cầu ngắn với một số loại hoa nhất định. Hoa hồng và các loại hoa bó thường tăng cầu mạnh vào các dịp này.
Rằm, mùng một và mùa cưới. Cầu ổn định quanh năm theo lịch âm, cộng mùa cưới cuối năm. Đây là phần doanh thu đều, giúp cơ sở giữ dòng tiền ngoài các đỉnh lễ.
Hoa chậu và cây cảnh nhỏ. Ngoài hoa cắt cành, nhiều vườn ở Lâm Viên làm hoa chậu, cây giống, cây cảnh nhỏ cho thị trường Tết và trang trí. Hàng chậu nặng, cồng kềnh, chi phí vận chuyển trên mỗi đơn vị cao hơn hoa cắt cành, nhưng thời gian bày bán dài hơn, ít áp lực phải bán trong một hai ngày.
Mùa mưa. Mưa nhiều làm hoa dễ bệnh, khó bảo quản, vận chuyển qua đèo có lúc gián đoạn. Cơ sở thu mua cần tính tỷ lệ hao hụt cao hơn trong mùa này.
Ba cách bán hoa của nhà vườn: so sánh nhanh
Mỗi cách có chỗ mạnh, chỗ yếu. Nhiều vườn kết hợp nhiều cách để không phụ thuộc một kênh.
| Cách bán | Ưu điểm | Rủi ro, nhược điểm |
|---|---|---|
| Bán cho người thu gom quen | Linh hoạt, nhận tiền nhanh, không cần đóng gói | Giá theo ngày, dễ bị ép giá khi rộ hàng, ít ràng buộc |
| Hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp | Giá, sản lượng định trước, kế hoạch trồng rõ | Phải đạt tiêu chuẩn chất lượng; tranh chấp khi giá thị trường lệch xa giá hợp đồng |
| Tự bán thẳng cho cửa hàng, khách lẻ | Giữ được phần chênh lệch, hiểu thị trường | Tốn công đóng gói, giao hàng, thu tiền; rủi ro hàng hỏng trên đường |
Hợp đồng bao tiêu thường được xem là an toàn, nhưng chỉ an toàn khi cả hai bên giữ cam kết. Khi giá ngoài thị trường cao hơn giá hợp đồng, có nhà vườn bán ra ngoài; khi giá thấp, có bên mua tìm cớ từ chối nhận hàng. Hợp đồng nên ghi rõ cách xử lý những tình huống này.
Viết hợp đồng mua bán hoa cho chặt: các điểm cần có
Dù là hợp đồng giữa doanh nghiệp với nhà vườn hay giữa hai doanh nghiệp, những điểm sau giúp giảm tranh chấp:
- Mô tả hàng hoá cụ thể: loại hoa, màu, độ dài cành, độ nở khi giao, cách bó, số cành mỗi bó.
- Sản lượng và lịch giao: theo tuần, theo đợt, cho phép chênh lệch bao nhiêu phần trăm.
- Cách xác định giá: giá cố định, giá theo thị trường có trần sàn, hay giá cơ sở cộng thưởng chất lượng.
- Tiêu chuẩn kiểm nhận: ai kiểm, kiểm ở đâu, hàng không đạt xử lý thế nào, thời gian khiếu nại.
- Thanh toán: thời hạn, hình thức, có tạm ứng không, hoá đơn chứng từ.
- Trường hợp bất khả kháng: thời tiết cực đoan, dịch bệnh cây trồng, đường đèo bị chặn.
- Cơ chế giải quyết tranh chấp: thương lượng, hoà giải, trọng tài hay toà án.
Hợp đồng không cần dài, nhưng cần đủ. Một tờ giấy ghi rõ bảy điểm trên có giá trị hơn nhiều so với cái bắt tay "làm ăn lâu dài rồi, tin nhau".
Bảo quản lạnh và vận chuyển: nơi mất tiền âm thầm
Hoa là hàng sống. Từ lúc cắt đến lúc tới tay người mua, mỗi giờ để ở nhiệt độ không phù hợp đều làm giảm tuổi thọ bông. Cơ sở thu mua có kho lạnh, xe lạnh có lợi thế rõ: hoa đến nơi tươi hơn, bán được giá hơn, ít bị trả lại. Nhưng đầu tư kho lạnh, xe lạnh cũng là khoản lớn, cần tính kỹ công suất và mức sử dụng quanh năm.
Với cơ sở nhỏ, thuê chỗ trong kho lạnh chung hoặc ghép hàng với các nhà xe có xe lạnh là cách tiết kiệm. Điều quan trọng là thoả thuận rõ trách nhiệm khi hàng hỏng do nhiệt độ không đảm bảo, có ghi nhận nhiệt độ hay không, ai chịu thiệt.
Đường từ Đà Lạt xuống các tỉnh qua đèo, mùa mưa có khi sạt lở, kẹt xe. Kế hoạch giao hàng dịp cao điểm nên có phương án đi đường khác và tính thời gian dự phòng.
Một chi tiết nhỏ mà nhiều cơ sở bỏ qua là bao bì. Thùng giấy đủ cứng để chồng nhiều lớp, có lỗ thông khí, lót giấy giữ ẩm, ghi rõ chiều đặt thùng giúp giảm dập nát đáng kể. Chi phí bao bì tốt thường nhỏ hơn nhiều so với giá trị số hoa bị loại vì dập khi tới nơi.
Thu mua sòng phẳng: những điểm nhà vườn hay bất bình
Phân loại tại chỗ. Bên mua phân loại hoa thành nhiều hạng, hạng thấp giá thấp hoặc bị loại. Tranh cãi thường nổ ra khi tiêu chí không rõ. Hai bên nên thống nhất tiêu chí từ trước, có khi để vài bó mẫu làm chuẩn so sánh.
Cân, đếm và hao hụt. Hoa tính theo cành, theo bó hay theo cân tuỳ loại. Cách đếm, cách trừ hao phải rõ ràng và thống nhất. Một tờ phiếu nhận hàng ghi số lượng từng hạng, có chữ ký hai bên, là chứng từ đơn giản mà hiệu quả.
Thanh toán chậm và nợ dây chuyền. Người thu gom bán cho chợ đầu mối, chợ trả chậm thì thu gom trả chậm cho vườn. Nợ dồn qua một mùa Tết có thể vượt khả năng chịu đựng của hộ nhỏ. Nhà vườn nên giới hạn mức nợ với mỗi bên mua và theo dõi bằng sổ.
Từ chối nhận hàng vào phút cuối. Khi giá thị trường đột ngột giảm, có bên mua viện cớ chất lượng để không nhận. Hợp đồng ghi rõ tiêu chuẩn và thời điểm kiểm nhận là cách bảo vệ cả hai bên.
Hoa xuất khẩu: những gì khác với bán trong nước
Một phần hoa Đà Lạt đi xuất khẩu, chủ yếu theo đơn hàng của doanh nghiệp đã có đối tác ở nước ngoài. Khác biệt lớn nhất là yêu cầu kiểm dịch thực vật: lô hàng phải sạch dịch hại theo quy định của nước nhập, kèm giấy chứng nhận kiểm dịch. Một số thị trường yêu cầu hoa đến từ vùng trồng đã được cấp mã số, cơ sở đóng gói đã được cấp mã số.
Tiêu chuẩn chất lượng cũng chặt hơn: độ dài cành, độ đồng đều, tình trạng lá, cách đóng hộp, nhiệt độ bảo quản suốt hành trình. Hoa đi máy bay cần khâu vận chuyển nhanh từ Đà Lạt ra sân bay và chuỗi lạnh liên tục; hoa đi đường biển hiếm hơn vì thời gian dài.
Với nhà vườn ở Lâm Viên, cách tham gia xuất khẩu thực tế nhất thường là liên kết với doanh nghiệp xuất khẩu: trồng theo quy trình, ghi nhật ký, chấp nhận kiểm tra. Tự xuất khẩu đòi hỏi pháp nhân, kinh nghiệm thủ tục, đối tác ở nước ngoài và năng lực tài chính để chịu rủi ro lô hàng bị trả về.
Bắt đầu kinh doanh thu mua hoa: hộ kinh doanh hay công ty
Người bắt đầu với quy mô nhỏ, thu gom cho vài mối quen, thường đăng ký hộ kinh doanh. Khi khách hàng là doanh nghiệp lớn, chuỗi bán lẻ hay cần xuất hoá đơn giá trị gia tăng thường xuyên, thành lập công ty sẽ thuận hơn. Cân nhắc chọn mô hình dựa trên khách hàng, quy mô, nhu cầu vay vốn và khả năng quản lý sổ sách.
Bất kể mô hình, cần đăng ký đúng ngành nghề, kê khai thuế theo quy định, có địa điểm kinh doanh phù hợp. Kho lạnh, xưởng đóng gói đặt trên đất nông nghiệp có thể vướng quy định sử dụng đất; hỏi trước khi xây.
Muốn tìm nhà vườn, người thu gom hay doanh nghiệp bán buôn hoa ở Lâm Viên để hợp tác, có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang theo nhóm ngành bán buôn, nông nghiệp, rồi tự liên hệ và kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Hoa ở Lâm Viên thường bán đi đâu?
Phần lớn đi Thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh miền Tây, miền Trung qua các chợ đầu mối hoa, cửa hàng, chuỗi bán lẻ, công ty sự kiện. Một phần nhỏ đi xuất khẩu theo yêu cầu kiểm dịch của nước nhập.
Nhà vườn nên bán cho thu gom hay ký hợp đồng bao tiêu?
Mỗi cách có ưu nhược điểm. Bán thu gom linh hoạt nhưng giá dao động; hợp đồng bao tiêu ổn định nhưng phải đạt tiêu chuẩn và có rủi ro tranh chấp khi giá lệch. Nhiều vườn kết hợp cả hai để không phụ thuộc một kênh.
Giá hoa Đà Lạt bao nhiêu?
Bài không nêu giá vì giá thay đổi theo ngày, mùa, loại hoa và chất lượng. Để biết giá, hỏi nhiều người thu mua, theo dõi các chợ đầu mối và nhớ rằng giá dịp Tết, lễ biến động rất mạnh.
Hợp đồng mua bán hoa cần ghi những gì?
Tối thiểu: mô tả hàng hoá, sản lượng và lịch giao, cách xác định giá, tiêu chuẩn kiểm nhận và xử lý hàng không đạt, thanh toán, bất khả kháng, cơ chế giải quyết tranh chấp. Ghi đủ giúp tránh phần lớn tranh cãi.
Mở cơ sở thu mua hoa cần giấy phép gì?
Tối thiểu cần đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp với ngành nghề phù hợp và kê khai thuế. Kho lạnh, xưởng đóng gói cần địa điểm đúng mục đích sử dụng đất. Nếu xuất khẩu, còn có thủ tục kiểm dịch thực vật.