Tết ở làng hoa Lâm Viên đến theo một thứ tự riêng: những tuần cuối năm là quãng làm việc căng nhất, hoa được cắt và giao đến tận những ngày áp Tết, rồi các gia đình mới dọn nhà, cúng tất niên và thật sự nghỉ ngơi trong những ngày đầu năm mới. Khi phố đã treo đèn từ lâu thì xóm vườn còn sáng đèn nhà kính đến khuya.
Bài này tả Tết từ phía những gia đình trồng hoa ở Thái Phiên và các xóm vườn quanh đó: chuẩn bị ra sao, mâm cỗ có gì của nhiều vùng quê gộp lại, mai anh đào nở thế nào trong mùa này, và những ngày nghỉ hiếm hoi sau Tết được dùng vào việc gì. Chợ hoa và lễ hội đông người ở trung tâm Đà Lạt chỉ được nhắc khi cần, vì đó là câu chuyện của khu phố khác.
Vì sao Tết của nhà vườn đến muộn
Với người trồng hoa, Tết là mùa bán hàng lớn nhất năm. Hoa cúc, hoa ly, hoa hồng và nhiều loại hoa khác được tính toán ngày xuống giống từ nhiều tháng trước để nở đúng lúc người ta mua chưng Tết. Lứa hoa ấy phải được chăm kỹ, thu hoạch đúng ngày, phân loại, đóng gói và giao đi các tỉnh. Mọi việc dồn vào những tuần cuối năm âm lịch.
Vì thế, khi người làm công sở bắt đầu nghỉ, người trồng hoa vẫn đang ở trong vườn. Những đêm cuối năm, đèn trong nhà kính và dưới hiên nhà sáng đến khuya, tiếng xe tải nhỏ ra vào xóm suốt ngày. Có nhà phải nhờ thêm họ hàng, hàng xóm phụ bó hoa. Chỉ khi xe cuối cùng rời đi, cả nhà mới có thời gian lo cho cái Tết của chính mình.
Nhịp này khiến không khí Tết ở xóm vườn khác hẳn phố. Ở đây không có nhiều ngày sắm sửa thong thả. Người ta mua sắm gọn, dọn nhà nhanh, chuẩn bị mâm cỗ trong một hai ngày cuối. Nhưng chính vì vậy, khoảnh khắc ngồi xuống bữa cơm tất niên sau một mùa vất vả lại có ý nghĩa đặc biệt.
Lịch những ngày cuối năm của một gia đình trồng hoa
Lịch cụ thể mỗi nhà một khác tuỳ loại hoa và người thu mua, nhưng phần đông trải qua các giai đoạn như sau:
| Giai đoạn | Việc chính | Không khí trong nhà |
|---|---|---|
| Khoảng một tháng trước Tết | Chăm lứa hoa Tết, căn nhiệt độ và ánh sáng, theo dõi sâu bệnh, thoả thuận với người thu mua | Lo lắng vì thời tiết, ít ai đi xa |
| Nửa tháng cuối năm | Bắt đầu cắt hoa từng đợt, thuê thêm người, bó và đóng thùng | Bận rộn, ăn uống tạm bợ, ngủ ít |
| Những ngày áp Tết | Giao các đợt cuối, bán nốt hoa còn lại, dọn vườn | Vừa mệt vừa mừng, tính sổ một mùa |
| Chiều cuối năm | Dọn nhà, cắm hoa nhà trồng, cúng tất niên | Đông đủ, bữa cơm có ý nghĩa nhất năm |
| Những ngày đầu năm | Nghỉ ngơi, thăm họ hàng, đi lễ đầu năm, đi chơi | Thong thả, xóm vắng tiếng máy |
Năm nào thời tiết thuận, hoa nở đúng ngày, giá bán ổn thì cái Tết trong xóm rộn ràng hơn hẳn. Năm nào mưa trái mùa, hoa nở sớm hoặc muộn, nhiều nhà ăn Tết lặng lẽ, và hàng xóm hiểu nhau mà không cần nói nhiều.
Mâm cỗ Tết: nhiều vùng quê trên một bàn
Mâm cỗ gốc Bắc. Những gia đình gốc Bắc thường giữ bánh chưng, giò, thịt đông, dưa hành. Khí hậu lạnh của Đà Lạt giúp thịt đông đông tự nhiên, giống như mùa đông miền Bắc mà ông bà nhớ.
Mâm cỗ gốc Trung. Những nhà gốc miền Trung giữ bánh tét, thịt heo ngâm nước mắm, dưa món, các món kho đậm vị. Dưa món làm từ củ cải, cà rốt, su hào của vườn nhà là món quen trong nhiều gia đình.
Món của Đà Lạt. Mứt từ nông sản Đà Lạt như mứt dâu, mứt gừng, hồng sấy, hồng treo gió hay mứt khoai lang có mặt trên khay bánh kẹo ngày Tết. Rau và củ của chính vườn nhà góp vào các món xào, món canh.
Hoa trên bàn thờ. Những cành hoa đẹp được để lại từ lứa hoa Tết cắm lên bàn thờ tổ tiên. Với người trồng hoa, đó là cách báo với ông bà rằng một mùa đã qua.
Mai anh đào và cái lạnh của mùa Tết
Tết ở Đà Lạt thường rơi vào mùa khô lạnh, trời trong xanh ban ngày, đêm xuống lạnh sâu. Đây cũng là quãng mai anh đào nở ở nhiều nơi trong thành phố, trong đó có những hàng cây dọc các con đường ở Lâm Viên. Thời điểm nở mỗi năm một khác theo thời tiết, có năm nở rộ trước Tết, có năm nở rải rác sau Tết.
Với người dân, mai anh đào là dấu hiệu năm mới đã gần. Trẻ con trong xóm nhặt cánh hoa rụng chơi, người lớn đứng ngắm vài phút trên đường đi giao hàng. Không ít nhà trồng một hai cây mai anh đào trước cổng, và màu hồng phớt của nó trên nền đồi thông là khung cảnh Tết mà người Lâm Viên đi xa hay nhớ nhất.
Khách đến Lâm Viên dịp này nên chuẩn bị áo ấm cho buổi tối và sáng sớm, và nhớ rằng những ngày áp Tết đường trong xóm vườn đông xe chở hàng. Ngắm hoa thì nên dừng xe ở chỗ rộng, không đỗ chắn lối của xe tải nhỏ đang chạy hàng.
Những ngày đầu năm: nghỉ ngơi theo kiểu nhà vườn
Ngủ bù và ở nhà. Sau một mùa thức khuya dậy sớm, nhiều người trồng hoa dành mấy ngày đầu năm đơn giản là ngủ, ăn uống thong thả, ngồi bên bếp với gia đình.
Thăm họ hàng và hàng xóm. Người Lâm Viên có họ hàng rải ở nhiều phường của Đà Lạt và các vùng xung quanh. Những ngày đầu năm là dịp đi thăm, chúc Tết, và đón người thân từ xa về.
Đi lễ đầu năm. Theo tín ngưỡng của mỗi gia đình, người ta đi chùa, đi nhà thờ, đến đình xóm đầu năm, vừa là theo nếp cũ vừa là dịp gặp gỡ.
Đi chơi trong Đà Lạt. Có gia đình tranh thủ dẫn con đi dạo hồ, đi các điểm vui chơi trong thành phố, những nơi mà cả năm bận vườn họ ít có dịp ghé.
Người làm thuê về quê. Những người làm thuê đến từ tỉnh khác thường về quê ăn Tết sau khi xong lứa hoa. Chủ vườn có nhà gửi quà, gửi thêm tiền thưởng, hẹn sau Tết quay lại.
Trẻ con và cái Tết ở xóm vườn
Với trẻ con ở xóm vườn, Tết bắt đầu bằng những ngày được phụ bó hoa, đếm cành, xếp thùng cùng người lớn. Nhiều người lớn lên ở Lâm Viên nhớ về Tết tuổi thơ bằng mùi hoa cúc, cái lạnh tê tay lúc nửa đêm và niềm vui khi được bố mẹ cho ít tiền công phụ việc. Đó là cách nhiều gia đình dạy con biết giá trị của lao động và hiểu vì sao bố mẹ bận rộn vào những ngày người khác nghỉ ngơi.
Khi việc vườn xong, trẻ con mới thật sự có Tết: quần áo mới, bánh mứt, tiền mừng tuổi, những chuyến đi chơi ra hồ, ra phố với cả nhà. Những ngày đầu năm, các con dốc trong xóm rộn tiếng trẻ chơi, đốt pháo giấy, chạy sang chúc Tết hàng xóm. Cảnh ấy khác hẳn những tuần trước đó khi xóm chỉ có tiếng xe chở hàng.
Bây giờ nhiều gia đình đã thuê người làm nhiều hơn, trẻ con ít phải thức khuya phụ việc. Nhưng phần lớn con em nhà vườn vẫn được cho ra vườn vài buổi dịp Tết, như một cách giữ nếp nhà và để các em hiểu chuyện bông hoa trên bàn ai đó ở thành phố xa đã đi qua bao nhiêu bàn tay.
Những phong tục còn giữ và những thứ đã đổi
Tảo mộ cuối năm. Trước Tết, nhiều gia đình đi dọn dẹp, sửa sang mộ phần của ông bà, cha mẹ, mời người đã khuất về ăn Tết với con cháu. Với các gia đình nhà vườn, việc này thường được tranh thủ làm vào một buổi sáng giữa những ngày bận rộn.
Cúng tất niên và đón giao thừa. Mâm cơm tất niên chiều cuối năm vẫn là nghi thức quan trọng nhất. Giao thừa, gia đình thắp hương, quây quần, dù ai cũng mệt sau những ngày giao hoa.
Lì xì và chúc Tết. Mừng tuổi trẻ con, chúc Tết ông bà, hàng xóm vẫn được giữ. Lời chúc ở xóm vườn thường gắn với chuyện vườn tược: chúc năm mới mưa thuận gió hoà, hoa trúng mùa, được giá.
Những điều đã thay đổi. Ít nhà còn tự gói bánh chưng, bánh tét cả nồi to như xưa, nhiều nhà mua sẵn. Mâm cỗ gọn hơn, thời gian thăm hỏi ngắn hơn, nhiều người trẻ đi du lịch dịp Tết. Nhưng bữa cơm tất niên và việc về nhà ngày cuối năm vẫn được coi là điều không thể bỏ.
Sau Tết: trở lại vườn và những câu chuyện đầu năm
Vài ngày sau Tết, xóm vườn bắt đầu có tiếng máy bơm trở lại. Người ta dọn những luống đã thu hoạch, làm đất, tính chuyện xuống giống lứa mới. Câu chuyện đầu năm trong xóm thường xoay quanh lứa hoa Tết vừa qua: nhà nào trúng, nhà nào thất, loại hoa nào năm nay được ưa, thời tiết năm tới có thuận không.
Đó cũng là lúc người làm vườn có thời gian cho những việc lớn trong năm: sửa nhà, cưới hỏi, đi khám sức khoẻ, cho con đi học thêm. Nhiều đám cưới trong xóm được tổ chức vào quãng sau Tết, khi vườn chưa vào mùa bận mới.
Với người ngoài, hiểu được nhịp Tết của nhà vườn giúp nhìn làng hoa bằng con mắt khác. Những luống hoa rực rỡ trong ảnh cuối năm là kết quả của nhiều tháng lao động, và cái Tết đến muộn của người trồng hoa là lý do để mỗi người mua hoa chưng Tết ở khắp nơi trân trọng hơn những bông hoa ấy.
Nếu bạn có dịp ở Lâm Viên những ngày đầu năm, hãy thử đi bộ qua một xóm vườn vào buổi sáng mùng một, mùng hai. Nhà kính im lặng, sân nhà có cành hoa cắm vội trong bình, trẻ con mặc áo mới chạy trên dốc, người lớn ngồi uống trà bên hiên sau một mùa dài. Đó là khung cảnh Tết thật của làng hoa, ít khi xuất hiện trong ảnh nhưng là phần thưởng xứng đáng nhất cho người trồng hoa.
Đến Lâm Viên dịp Tết: người ngoài nên biết gì
Khách đến Lâm Viên dịp Tết sẽ gặp hai không khí khác nhau trong cùng một phường: các khu du lịch đông vui, trang trí rực rỡ, còn xóm vườn thì vừa trải qua mùa làm việc căng nhất năm. Nếu muốn ghé làng hoa những ngày đầu năm, hãy đi chậm, nói nhỏ, chào hỏi khi gặp người dân, và đừng ngạc nhiên nếu nhiều nhà đóng cửa nghỉ ngơi.
Những ngày áp Tết, nếu bạn mua hoa trực tiếp từ nhà vườn, hãy hiểu rằng hoa đẹp nhất có thể đã được đặt trước từ lâu. Mua những gì nhà vườn còn, trả đúng giá họ đưa ra, và mang theo lời chúc năm mới. Với người trồng hoa, một vị khách lịch sự cuối mùa là niềm vui nhỏ sau những đêm thức trắng.
Và nếu được mời vào nhà uống chén trà đầu năm, hãy nhận lời. Đó là cách người làm vườn chia sẻ cái Tết muộn của mình, và là kỷ niệm mà ít du khách có được.
Câu hỏi thường gặp
Tham quan làng hoa Lâm Viên dịp sát Tết có được không?
Được, nhưng đây là lúc nhà vườn bận nhất. Bạn nên đi vào ban ngày, hỏi trước khi vào vườn, không đỗ xe chắn lối xe chở hàng và không chạm vào hoa đã bó. Nhiều nhà không có thời gian tiếp khách trong những ngày này, hãy thông cảm nếu bị từ chối.
Mai anh đào ở Lâm Viên có nở đúng dịp Tết không?
Không phải năm nào cũng trùng. Mai anh đào ở Đà Lạt thường nở trong mùa khô lạnh quanh Tết, nhưng thời điểm cụ thể thay đổi theo thời tiết từng năm. Nếu đi riêng để ngắm hoa, bạn nên theo dõi tin tức địa phương vài tuần trước.
Mâm cỗ Tết ở Đà Lạt có gì khác các vùng khác?
Mâm cỗ ở Đà Lạt pha trộn nhiều vùng quê vì cư dân phần lớn là người nơi khác đến. Một nhà có thể có bánh chưng, thịt đông kiểu Bắc, bên cạnh dưa món, thịt ngâm mắm kiểu Trung, cùng mứt và rau củ của chính Đà Lạt.
Người trồng hoa có nghỉ Tết lâu không?
Thường nghỉ vài ngày đầu năm, rồi bắt đầu dọn vườn và chuẩn bị lứa mới. Thời gian nghỉ tuỳ từng nhà và từng loại cây, có nơi phải quay lại chăm cây ngay vì cây không nghỉ Tết.
Thời tiết Tết ở Lâm Viên thường thế nào?
Tết thường rơi vào mùa khô, ngày nắng trong, sáng sớm và đêm lạnh. Bạn nên mang áo ấm, khăn, tất, nhất là khi đi ngắm cảnh sáng sớm hay buổi tối. Mưa trái mùa đôi khi xảy ra, nên có áo mưa mỏng trong túi.