Với sinh viên ở Đà Lạt, năm học trải qua hai giai đoạn thời tiết khó: mùa mưa kéo dài nhiều tháng, thường có mưa vào buổi chiều, và những tháng cuối năm đầu năm lạnh nhất, sáng sớm và đêm xuống thấp, có sương dày. Hai giai đoạn này ảnh hưởng tới việc đi học, sức khoẻ và cả tâm trạng của người từ vùng nóng lên.
Bài này không nhắc lại chuyện chọn phòng hay hành lý mà tập trung vào chuyện sống qua mùa: sắp lịch để tránh mưa chiều, phòng cảm cúm khi cả lớp cùng ốm, giữ nhịp học khi trời làm người ta chỉ muốn nằm trong chăn, và nhận ra lúc nào nỗi nhớ nhà, sự buồn chán cần được chia sẻ với người khác. Thông tin thời tiết từng ngày nên theo dự báo của cơ quan khí tượng.
Một năm học qua các mùa thời tiết
Bảng dưới mô tả xu hướng chung của khí hậu Đà Lạt theo cảm nhận của người sống ở đây; năm nào cũng có lệch, nên luôn xem dự báo:
| Giai đoạn | Thời tiết thường gặp | Ảnh hưởng tới sinh viên | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Đầu năm học | Còn mưa nhiều, chiều hay có mưa | Tân sinh viên chưa quen, dễ bị ướt, cảm lạnh | Mang áo mưa, ô mọi lúc; sắp lịch tránh về muộn |
| Cuối năm dương lịch | Mưa thưa dần, trời se lạnh, sương sớm | Mùa thi học kỳ, dễ thức khuya trong lạnh | Giữ ấm khi học đêm, ngủ đủ |
| Quanh Tết | Khô, nắng hanh ban ngày, đêm lạnh nhất | Da khô, môi nứt, dễ ho; nhiều người về quê | Dưỡng ẩm, uống nước, đặt vé về quê sớm |
| Giữa năm | Nắng nhiều hơn, cuối giai đoạn bắt đầu mưa | Thời tiết dễ chịu nhất để học và đi lại | Phơi chăn nệm, sửa sang phòng trước mùa mưa |
Đà Lạt nổi tiếng với chuyện một ngày có đủ bốn mùa: sáng lạnh, trưa ấm, chiều mưa, tối lạnh. Với sinh viên, điều này có nghĩa là trang phục nhiều lớp và một chiếc áo mưa trong ba lô là quy tắc cả năm, không riêng mùa nào.
Đi học trong mùa mưa chiều
Có những đợt mưa không theo nhịp chiều mà kéo dài nhiều ngày liền, mưa nhỏ cả ngày, trời âm u. Những đợt này thường gắn với áp thấp, bão ở vùng biển gần. Lúc ấy, theo dõi thông báo của trường về việc học, của chính quyền về sạt lở, cây đổ; hạn chế đi những đoạn đường đồi có taluy dốc, hàng cây cao.
Kiểu mưa phổ biến ở Đà Lạt trong mùa mưa là mưa chiều: buổi sáng có thể nắng đẹp, rồi khoảng đầu hoặc giữa buổi chiều mây kéo về, mưa to trong một khoảng thời gian rồi ngớt. Sinh viên lâu năm sắp lịch theo nhịp này: việc cần đi xa, việc ở phố, đi chợ thì làm buổi sáng; buổi chiều ở lại trường học nhóm, lên thư viện, đợi mưa ngớt rồi mới về.
Đường từ khu trường trên đồi ở phường Lâm Viên-Đà Lạt xuống phố và lên các xóm phía bắc đều có dốc. Mưa to, nước chảy thành dòng trên mặt đường dốc, kéo theo lá thông, đất cát. Đi xe máy lúc này rất dễ trượt; nếu không gấp, chờ mưa ngớt là lựa chọn an toàn nhất. Đi bộ thì tránh bước lên nắp cống, vạch sơn, lá thông ướt.
Chuẩn bị cho ba lô mùa mưa: áo mưa bộ hoặc áo mưa cánh dơi tốt, túi chống nước cho máy tính và giấy tờ, một đôi tất khô dự phòng. Ướt chân cả buổi trong phòng học lạnh là cách nhanh nhất để cảm lạnh. Nhiều sinh viên để sẵn một đôi dép trong tủ đồ ở trường hoặc ở khoa nếu có chỗ.
Phòng cảm cúm khi cả lớp cùng ốm
Mặc ấm trước khi thấy lạnh. Người từ vùng nóng hay đợi lạnh mới mặc thêm áo. Ở Đà Lạt, khoác áo từ khi trời chuyển chiều và giữ ấm cổ, ngực, bàn chân là thói quen giúp tránh phần lớn những trận cảm vặt.
Ngủ đủ, ăn đủ bữa nóng. Mùa thi trùng mùa lạnh, nhiều người thức khuya, bỏ bữa. Cơ thể thiếu ngủ trong thời tiết lạnh dễ ốm hơn hẳn. Một bát cháo, bát canh nóng buổi tối đơn giản mà hiệu quả.
Rửa tay, mở cửa phòng khi có nắng. Phòng học, phòng ký túc xá, phòng ghép đóng kín cửa để giữ ấm là môi trường lây bệnh đường hô hấp. Rửa tay thường xuyên, mở cửa cho thoáng vào giữa trưa khi trời ấm nhất.
Khi ốm, nghỉ ngơi và báo cho người cùng phòng. Cảm thông thường nghỉ vài ngày là đỡ; đi học khi đang sốt vừa mệt vừa lây cho người khác. Báo cho bạn cùng phòng để có người hỏi han, mua giúp đồ ăn.
Biết khi nào cần đi khám. Sốt cao kéo dài, khó thở, đau ngực, ho kéo dài nhiều tuần, hoặc người vốn có bệnh nền thấy triệu chứng nặng lên: hãy tới trạm y tế của trường hoặc cơ sở y tế gần nhất. Không tự dùng thuốc kéo dài theo lời mách.
Giữ nhịp học khi trời chỉ muốn nằm trong chăn
Thời tiết lạnh và mưa làm nhiều sinh viên mất nhịp: sáng khó dậy, chiều ngại ra đường, tối nằm trong chăn xem điện thoại tới khuya. Không phải do lười; cơ thể người từ vùng nóng cần thời gian thích nghi, và trời âm u nhiều ngày ảnh hưởng thật tới năng lượng. Hiểu điều đó giúp bạn bớt tự trách và tìm cách thích nghi.
Một số cách sinh viên Đà Lạt hay dùng: đặt giờ thức dậy cố định cả tuần, kể cả cuối tuần; chuẩn bị quần áo ấm để ngay cạnh giường từ tối hôm trước; uống một cốc nước ấm ngay khi dậy. Học ở thư viện hoặc phòng tự học thay vì học trên giường; ngồi bàn, mặc ấm, có đèn đủ sáng giúp tỉnh táo hơn nhiều.
Học nhóm là vũ khí tốt nhất của mùa mưa. Hẹn nhau học ở thư viện, ở quán quen gần trường hay ở phòng một người, vừa có động lực vừa đỡ cô đơn. Những buổi chiều mưa dài là thời gian lý tưởng để ôn bài nếu có người cùng ngồi.
Ánh sáng cũng quan trọng. Những ngày có nắng, tranh thủ ra ngoài, đi bộ dưới đồi thông, ngồi học gần cửa sổ. Phòng tối, ẩm làm tâm trạng đi xuống; một chiếc đèn bàn ánh sáng ấm cho buổi tối cũng là khoản đầu tư nhỏ đáng giá.
Nỗi nhớ nhà và tâm trạng mùa mưa
Với những sinh viên ở trọ một mình ở khu đồi phía bắc, mùa mưa có thể cô lập hơn: đường về xa, trời tối sớm, ít hàng xóm cùng tuổi. Nếu bạn ở kiểu chỗ này, chủ động hẹn bạn bè ở trường sau giờ học, hoặc cân nhắc ở ghép vào năm sau.
Rất nhiều sinh viên kể rằng những tuần mưa dầm đầu tiên ở Đà Lạt là lúc họ nhớ nhà nhất. Trời tối sớm, lạnh, bạn bè chưa thân, đồ ăn chưa quen. Đây là trải nghiệm phổ biến, không phải dấu hiệu bạn không hợp với nơi này. Nó thường dịu dần khi bạn có nhóm bạn, có thói quen, có chỗ quen để đi.
Những việc giúp ích: gọi điện về nhà đều đặn, nhưng đừng chỉ sống trong điện thoại; tham gia một câu lạc bộ, một hoạt động tình nguyện hay thể thao của trường; nấu một món quê nhà cùng bạn cùng phòng; ra ngoài đi bộ những buổi sáng nắng. Khu đồi thông, hồ và các xóm vườn của phường Lâm Viên-Đà Lạt ở ngay quanh trường; một vòng đi bộ buổi sáng giúp tinh thần khác hẳn.
Có lúc cảm giác buồn không chỉ là nhớ nhà: mất ngủ kéo dài, chán ăn, không còn hứng thú với điều gì, nghĩ tiêu cực về bản thân nhiều tuần liền. Khi đó, hãy nói với một người tin cậy và tìm tới bộ phận tư vấn, hỗ trợ sinh viên của trường hoặc cơ sở y tế. Tìm giúp đỡ là việc đúng đắn và bình thường, giống như đi khám khi bị sốt.
Chuẩn bị cho mùa lạnh nhất
Những tháng lạnh nhất thường rơi vào khoảng cuối năm và quanh Tết. Danh sách chuẩn bị trước khi trời trở lạnh:
- Phơi chăn nệm và áo ấm vào những ngày nắng cuối mùa mưa; kiểm tra áo khoác còn chắn gió tốt không.
- Kiểm tra bình nóng lạnh, ổ điện, thiết bị sưởi; báo chủ trọ sửa trước khi lạnh hẳn.
- Mua sẵn tất dày, găng tay, khăn quàng, kem dưỡng môi, kem dưỡng da; mùa hanh khô da nứt nẻ nhanh.
- Chuẩn bị một túi thuốc cơ bản theo hướng dẫn của dược sĩ cho cảm thông thường, có nhiệt kế.
- Lên kế hoạch về quê dịp Tết và đặt vé sớm; nếu ở lại, hỏi ký túc xá hoặc chủ trọ về lịch sinh hoạt dịp Tết.
- Nếu ở lại Đà Lạt dịp Tết, kết nối với những bạn cũng ở lại; Tết ở phố núi vắng hơn bạn nghĩ khi sinh viên về quê hết.
Tuyệt đối không sưởi bằng than, bếp than hay đốt lửa trong phòng kín, kể cả khi lạnh nhất. Khí độc từ than không màu, không mùi rõ, có thể gây nguy hiểm tính mạng cho người đang ngủ.
Mùa nào cũng có cái hay
Mùa khô cũng là mùa nhiều hoạt động ngoài trời của sinh viên: giải thể thao, các buổi văn nghệ, những chuyến đi thực tế. Tranh thủ những tháng nắng để vận động, tích năng lượng cho mùa mưa sau là cách nhiều người giữ được sức khoẻ ổn định suốt năm học.
Người ở Đà Lạt lâu năm thường nói rằng sống qua đủ một năm mới hiểu nơi này. Mùa mưa có những buổi sáng trong veo sau trận mưa đêm, đồi thông xanh thẫm, hồ đầy nước. Mùa lạnh có những buổi sáng sương phủ kín thung lũng, nắng lên dần, hoa dã quỳ nở vàng ven đường. Mỗi mùa có nhịp riêng.
Với sinh viên, học cách sống theo mùa là một kỹ năng mang theo được: sắp lịch theo thời tiết, chăm sóc cơ thể khi trời đổi, chủ động tìm ánh sáng và con người khi trời âm u. Nhiều người sau bốn năm ở Đà Lạt trở về thành phố nóng vẫn giữ thói quen mang áo khoác trong ba lô và đi bộ buổi sáng.
Nếu bạn vừa trải qua những tuần mưa đầu tiên và thấy khó khăn, hãy nhớ rằng gần như mọi sinh viên từ nơi khác đến đều đã trải qua cảm giác ấy. Phần lớn họ, sang năm thứ hai, lại là người hướng dẫn tân sinh viên cách mặc ấm và chờ mưa ngớt.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Đà Lạt kéo dài bao lâu?
Theo cảm nhận chung, mùa mưa ở Đà Lạt kéo dài nhiều tháng, thường từ khoảng giữa năm tới cuối năm, nhiều nhất vào các tháng cuối mùa. Ranh giới mỗi năm có lệch; xem dự báo của cơ quan khí tượng để biết thời tiết cụ thể.
Tháng nào ở Đà Lạt lạnh nhất?
Những tháng cuối năm và đầu năm, quanh dịp Tết, thường là lúc đêm và sáng sớm lạnh nhất, trời khô, có sương. Ban ngày có nắng thì vẫn khá dễ chịu. Mức nhiệt cụ thể từng năm khác nhau, nên theo dõi dự báo.
Có nên đi xe máy khi trời đang mưa to không?
Nếu không gấp, nên chờ mưa ngớt. Đường dốc ở Đà Lạt khi mưa to có nước chảy mạnh, lá thông và đất cát trôi xuống mặt đường, rất dễ trượt. Mưa chiều thường không kéo dài cả buổi, chờ một lúc là đi được an toàn hơn.
Sinh viên từ miền Tây, miền biển lên Đà Lạt có khó thích nghi không?
Phần lớn thích nghi được sau vài tuần đến vài tháng. Những tuần đầu thường thấy lạnh, mệt, nhớ nhà. Mặc ấm nhiều lớp, ăn bữa nóng, ngủ đủ, kết bạn sớm và ra ngoài khi có nắng là những cách giúp quen nhanh nhất.
Thấy buồn chán kéo dài khi học xa nhà thì nên làm gì?
Nói chuyện với người tin cậy như bạn thân, gia đình, giảng viên. Nếu mất ngủ, chán ăn, mất hứng thú kéo dài nhiều tuần, hãy tìm tới bộ phận hỗ trợ sinh viên của trường hoặc cơ sở y tế. Đây là chuyện sức khoẻ, cần được chăm sóc như mọi chuyện sức khoẻ khác.
Ở lại Đà Lạt dịp Tết có buồn không?
Khu quanh trường vắng hẳn vì nhiều sinh viên về quê, nhiều quán gần trường nghỉ. Nếu ở lại, hẹn với những bạn cũng ở lại, chuẩn bị đồ ăn trước, hỏi lịch sinh hoạt của ký túc xá hoặc chủ trọ. Tết ở phố núi có nét riêng nếu bạn chủ động.