Lịch thời vụ ở làng hoa Đà Lạt: tháng nào trồng, tháng nào cắt, vì sao Tết là chính

Ở làng hoa Đà Lạt, lịch thời vụ không xoay quanh mùa của cây mà quanh ngày của người mua: Tết Nguyên đán là đỉnh lớn nhất, sau đó đến rằm tháng Giêng, các ngày rằm và mùng một âm lịch, 8/3, 20/10, 20/11 và mùa cưới cuối năm. Nhà vườn tính ngược từ ngày bán ra ngày trồng, ngày chong đèn, ngày tắt đèn, ngày cắt.

Nhờ nhà kính và khí hậu mát quanh năm, làng hoa có hoa gần như mọi tháng. Nhưng không phải tháng nào cũng như nhau: mùa mưa từ khoảng tháng năm đến tháng mười một là mùa lo bệnh, mùa khô cuối năm là mùa vàng của hoa Tết. Bài này đi qua một năm của nhà vườn theo từng chặng, kèm giải thích vì sao họ chọn như vậy.

Tính ngược từ ngày bán: nguyên tắc cốt lõi

Người ngoài nghề hay nghĩ trồng hoa là trồng xong chờ nở. Thực tế, nhà vườn bắt đầu từ câu hỏi "muốn cắt vào ngày nào", rồi trừ ngược thời gian từng giai đoạn. Với cúc, đó là thời gian cây con trong luống trước khi đủ cao, thời gian chiếu đèn, thời gian từ lúc tắt đèn đến khi nụ hình thành và nở. Mỗi giống một con số khác nhau, mỗi mùa lại xê dịch vì nhiệt độ.

Nguyên tắc tính ngược áp dụng cho mọi loại hoa có chu kỳ một lứa như cúc, ly, lay ơn. Với hoa cắt nhiều đợt như hồng, cẩm chướng, đồng tiền, nhà vườn không tính một ngày mà tính "nhịp": tỉa cành, bấm ngọn vào thời điểm nào để đợt hoa lớn rơi đúng vào dịp mong muốn. Hồng chẳng hạn, sau khi cắt một đợt, cành mới cần một khoảng thời gian nhất định để ra hoa lại; nhà vườn bấm cành có chủ đích để đợt hoa sau trúng Tết.

Sai số vài ngày là chuyện thường, và chính sai số ấy làm nên chênh lệch thu nhập. Hoa nở sớm phải cắt bán khi chưa đến dịp; hoa nở muộn thì lỡ đợt. Vì vậy nhà vườn lâu năm thường chia nhỏ luống, trồng gối nhau vài ngày một đợt, để dù thời tiết có lệch thì vẫn có một phần trúng ngày.

Với người mới vào nghề, cái khó nhất không phải là trồng cây sống mà là biết "con số của mình": giống này ở vườn này, mùa này, cần bao nhiêu ngày cho mỗi giai đoạn. Con số ấy không có trong sách, chỉ có trong sổ ghi chép của nhà vườn qua nhiều vụ. Nhiều hộ lâu năm vẫn giữ những cuốn sổ tay ghi ngày trồng, ngày tắt đèn, ngày cắt của từng luống qua cả chục năm, và đó là tài sản họ quý không kém nhà kính.

Một năm ở làng hoa theo từng chặng

Bảng dưới là khung chung, mô tả nhịp việc hay gặp ở các làng hoa trong phường Lâm Viên-Đà Lạt. Mỗi hộ, mỗi loại hoa có lịch riêng; tháng ghi theo dương lịch, riêng các dịp lễ truyền thống tính theo âm lịch nên xê dịch từng năm:

Năm nào Tết sớm hay muộn so với dương lịch, toàn bộ lịch hoa Tết dịch theo. Đây là lý do nhà vườn luôn xem lịch âm trước khi xuống giống.

Mùa mưa: chặng khó nhất trong năm

Đà Lạt có mùa mưa dài, thường từ khoảng tháng năm đến tháng mười một, với những cơn mưa chiều kéo dài và nhiều ngày âm u liền nhau. Với nghề hoa, mưa gây ba vấn đề. Thứ nhất là độ ẩm: không khí trong nhà kính ẩm lâu ngày là môi trường lý tưởng cho nấm bệnh trên lá và cánh hoa. Thứ hai là ánh sáng: nhiều ngày âm u làm cây mọc yếu, cành mảnh, màu hoa kém tươi. Thứ ba là nước: mưa lớn tràn qua luống, xói chân nhà kính, ngập chỗ trũng.

Nhà vườn ứng phó bằng cách mở thông gió nhà kính khi trời tạnh, giảm tưới, dọn lá già để luống thoáng, đào rãnh thoát nước quanh nhà kính. Một số hộ chọn trồng các giống chịu ẩm tốt hơn cho lứa giữa mùa mưa, để dành giống đẹp mà khó chăm cho lứa mùa khô. Việc sửa mái nilon, thay tấm rách, gia cố khung cũng dồn vào đầu mùa mưa, trước khi gió lớn.

Mùa mưa vì thế ít hoa đẹp nhất trong năm, không phải vì hoa không nở mà vì tỷ lệ cành đạt chuẩn thấp hơn. Người mua ở xa ít khi nhận ra điều này, vì nhà vườn đã loại bớt cành xấu trước khi đóng thùng.

Mùa mưa cũng là lúc nhiều hộ chủ động giảm diện tích trồng giống khó, chuyển một phần luống sang loại ngắn ngày hoặc để đất nghỉ, xử lý đất. Đất được nghỉ giữa mùa mưa sẽ sẵn sàng cho các lứa hoa Tết xuống giống vào cuối mùa, khi trời bắt đầu ráo.

Mùa khô và hoa Tết: chặng thu hoạch chính

Từ khoảng tháng mười một, mưa thưa dần, trời hanh và lạnh hơn. Đây là lúc hoa Đà Lạt đẹp nhất: nắng đủ, đêm lạnh, ít bệnh. Cũng là lúc các lứa hoa Tết đi vào giai đoạn quyết định. Với cúc, nhà vườn canh ngày tắt đèn; với hồng, canh nhịp bấm cành; với ly, canh độ nở của nụ để cắt đúng lúc.

Một chi tiết người ngoài nghề ít biết: hoa Tết chở vào các tỉnh phía Nam phải cắt sớm hơn hoa bán trong vùng vài ngày, vì cần thời gian vận chuyển và bày bán ở chợ. Nghĩa là "hoa Tết" ở vườn thực ra là hoa của khoảng tuần thứ ba tháng Chạp, không phải sát giao thừa. Những ngày cuối cùng trước Tết, nhà vườn chủ yếu bán cho thị trường Đà Lạt và các vùng gần.

Với người mua hoa Tết ở xa, hiểu điều này giúp đặt kỳ vọng đúng: bó hoa mua ở chợ ngày hai mươi tám Tết đã rời vườn trước đó vài ngày, đi qua xe lạnh hoặc xe thường, qua tay vài người. Hoa vẫn tươi nếu khâu sơ chế và vận chuyển tốt, nhưng không thể "mới cắt sáng nay" như lời rao.

Mùa khô có cái khó riêng là nước. Khi mưa dứt, hồ chứa nhỏ của các hộ cạn dần, trong khi nhu cầu tưới tăng. Những năm khô hạn kéo dài, chuyện chia nước giữa các hộ dùng chung nguồn có khi căng thẳng. Hệ thống tưới nhỏ giọt và hồ chứa lớn hơn là cách nhiều vườn đã đầu tư để bớt phụ thuộc vào mưa.

Các dịp bán hoa ngoài Tết và cách nhà vườn canh

Rằm và mùng một âm lịch. Đây là nhu cầu đều đặn nhất, chủ yếu là cúc và các loại hoa dùng thờ cúng trong gia đình. Nhờ nhu cầu này mà cúc được trồng quanh năm, không chỉ cho Tết. Nhà vườn chia lứa để tháng nào cũng có hàng.

Ngày 8/3 và 20/10. Nhu cầu hoa tặng tăng mạnh, nhất là hồng và các loại hoa bó. Hồng được bấm cành từ trước khoảng hơn một tháng để đợt hoa lớn rơi vào đúng tuần lễ.

Ngày 20/11. Hoa tặng thầy cô, nhu cầu lớn ở các thành phố. Nhiều loại hoa bó nhỏ, giá vừa phải được ưa chuộng; nhà vườn trồng thêm hoa phụ để phục vụ cắm bó.

Mùa cưới. Mùa cưới ở phía Nam tập trung cuối năm và đầu năm, đòi hoa màu nhạt, cành đẹp như cát tường, hồng màu pastel, baby. Một số hộ chuyên dòng hoa cưới và có mối với các cơ sở trang trí tiệc.

Lễ lớn, sự kiện. Các lễ hội, hội nghị, khai trương tạo nhu cầu theo đợt, khó dự đoán hơn. Nhà vườn thường không canh riêng cho các dịp này mà bán phần hoa đang có.

Khi thời tiết làm lệch lịch: nhà vườn xoay xở ra sao

Lịch thời vụ được tính trên những năm thời tiết "bình thường", mà thời tiết thì không năm nào giống năm nào. Một đợt lạnh sâu kéo dài làm cây chậm lớn, hoa nở muộn vài ngày đến cả tuần. Ngược lại, một đợt ấm bất thường làm nụ phát triển nhanh, hoa bung sớm. Mưa trái mùa vào tháng mười hai, khi đáng lẽ trời đã khô, làm tăng bệnh ngay lúc lứa hoa Tết sắp cắt.

Nhà vườn có vài công cụ để kéo lịch về đúng. Muốn hoa chậm lại, họ giảm tưới, mở thông gió cho mát, với cúc thì có thể kéo dài thêm vài đêm chong đèn nếu còn kịp. Muốn hoa nhanh hơn, họ đóng bớt vách giữ ấm, tăng dinh dưỡng phù hợp. Nhưng các biện pháp này chỉ xoay được vài ngày, không đảo ngược được cả một đợt thời tiết xấu.

Cách phòng thân hiệu quả nhất vẫn là trồng gối vụ: chia một luống lớn thành nhiều đợt xuống giống cách nhau vài ngày. Dù thời tiết đẩy lịch sớm hay muộn, sẽ luôn có một phần hoa rơi vào đúng dịp. Cách này tốn công quản lý hơn, nhưng là bài học mà gần như mọi hộ trong làng đã trả giá để học.

Nếu bạn muốn xem làng hoa vào lúc đẹp nhất

Lịch thời vụ cũng là lịch để người đi xem chọn thời điểm. Vài gợi ý dựa trên nhịp của vườn:

• Khoảng tháng mười một, tháng mười hai dương lịch: nhà kính đầy hoa sắp cắt, trời ít mưa, đẹp nhất để xem.
• Vài tuần trước Tết: làng nhộn nhịp nhất nhưng nhà vườn rất bận, ít thời gian tiếp khách.
• Ngay sau Tết: nhiều luống đã cắt trống, đang dọn đất, ít hoa để ngắm.
• Giữa mùa mưa: vẫn có hoa nhưng đường trơn, chiều hay mưa, nhà kính đóng kín để giữ nhiệt và tránh bệnh.
• Ban đêm từ khoảng tháng tám đến tháng mười một: thời gian nhiều luống cúc được chong đèn, cảnh làng sáng đèn rõ nhất.

Mùa nào cũng nên nhớ: làng hoa là nơi sản xuất. Lịch của khách nên thuận theo lịch của vườn, không ngược lại. Nếu bạn đi theo nhóm đông, càng nên tránh những tuần cao điểm cắt hoa, vì một đoàn khách đứng chắn đường làng có thể làm chậm cả chuyến xe hàng của nhà vườn.

Câu hỏi thường gặp

Hoa Tết ở Đà Lạt được trồng từ khi nào?

Tuỳ loại hoa và giống, nhưng nhìn chung các lứa hoa Tết được xuống giống từ vài tháng trước Tết, phổ biến trong khoảng tháng tám đến tháng mười dương lịch. Nhà vườn tính ngược từ ngày Tết âm lịch của năm đó nên mỗi năm lịch xê dịch một chút.

Tháng nào làng hoa Đà Lạt ít hoa nhất?

Ngay sau Tết nhiều luống vừa cắt xong và đang được dọn để trồng lứa mới, nên lượng hoa trên luống thấp hơn. Giữa mùa mưa vẫn có hoa nhưng tỷ lệ cành đẹp thấp hơn mùa khô vì ẩm độ cao và thiếu nắng.

Vì sao hoa Đà Lạt mùa mưa hay bị hỏng?

Mưa kéo dài làm độ ẩm trong nhà kính cao, tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển trên lá và cánh hoa. Ngày âm u nhiều khiến cây thiếu sáng, cành yếu. Mưa lớn còn gây ngập, xói gốc nếu thoát nước không tốt.

Nhà vườn làm sao để hoa nở đúng Tết?

Họ tính ngược từ ngày Tết ra ngày trồng, với cúc thì thêm ngày chiếu đèn và ngày tắt đèn. Họ cũng trồng gối nhiều lứa cách nhau vài ngày để nếu thời tiết làm lệch lịch thì vẫn có một phần hoa trúng dịp.

Hoa Tết chở đi các tỉnh được cắt lúc nào?

Hoa chở đi xa thường được cắt sớm hơn hoa bán tại chỗ vài ngày để kịp vận chuyển và bày bán, thường rơi vào khoảng giữa đến cuối tháng Chạp. Những ngày sát Tết, nhà vườn chủ yếu bán cho thị trường Đà Lạt và vùng lân cận.

Đi xem làng hoa vào tháng mấy là đẹp?

Khoảng tháng mười một và mười hai dương lịch thường đẹp nhất vì trời khô, nhà kính đầy hoa sắp cắt cho Tết. Nếu muốn thấy cảnh nhà kính sáng đèn ban đêm, các tháng chong đèn cho cúc Tết là thời điểm hợp.