Kinh doanh quanh Trường Đại học Đà Lạt chạy theo nhịp năm học: đông từ khi sinh viên nhập học đến mùa thi, vắng hẳn trong kỳ nghỉ hè và Tết. Mô hình bền là mô hình có phương án cho mùa vắng, như kết hợp khách du lịch, khách địa phương hoặc dịch vụ không phụ thuộc sinh viên.
Khu vực quanh trường ở Lâm Viên có quán ăn, quán cà phê, tiệm photo in ấn, nhà sách, trung tâm ngoại ngữ, tin học, dãy phòng trọ, dịch vụ sửa xe, giặt ủi. Phần lớn là hộ kinh doanh nhỏ. Bài này giúp người định mở một cơ sở ở đây hiểu khách hàng, các giấy tờ cơ bản và cách tính mùa vụ, không nêu giá thuê mặt bằng hay giá bán.
Hiểu khách hàng sinh viên
Sinh viên chi tiêu cẩn thận, nhạy với giá, nhưng mua thường xuyên và trung thành nếu được phục vụ tốt. Một quán cơm hợp túi tiền, sạch sẽ, gần ký túc xá có thể có khách quen suốt bốn năm học. Ngược lại, một lần mất vệ sinh lan truyền trong nhóm lớp là mất cả một khoá khách hàng.
Sinh viên Đà Lạt đến từ nhiều tỉnh, nhiều vùng: khẩu vị đa dạng, nhu cầu món quê. Thời tiết lạnh khiến món nóng, nước dùng, đồ uống ấm luôn có chỗ. Giờ cao điểm là trưa và tối, đặc biệt các tối mùa thi khi sinh viên học khuya.
Sinh viên cũng là khách của dịch vụ học tập: in ấn tài liệu, đóng gáy, văn phòng phẩm, học ngoại ngữ, tin học, luyện thi chứng chỉ. Những dịch vụ này đông dồn vào đầu học kỳ và trước kỳ thi. Người kinh doanh hiểu lịch học của trường, lịch thi, lịch nghỉ sẽ chuẩn bị hàng hoá, nhân lực đúng lúc.
Nhịp năm học và ảnh hưởng tới từng loại hình
Bảng mô tả nhịp chung; lịch cụ thể của từng năm theo thông báo của nhà trường.
| Giai đoạn | Ăn uống | Phòng trọ | In ấn, học thêm |
|---|---|---|---|
| Nhập học đầu năm | Đông, nhiều khách mới | Cao điểm tìm phòng | Đông: tài liệu, đăng ký khoá học |
| Giữa học kỳ | Ổn định | Ổn định | Trung bình |
| Mùa thi | Đông tối muộn | Ổn định | Rất đông: in đề cương, ôn thi |
| Nghỉ Tết | Vắng hẳn | Phòng để trống nhưng vẫn thu tiền nếu có hợp đồng | Vắng |
| Nghỉ hè | Vắng, trừ khách du lịch | Có sinh viên trả phòng | Vắng, trừ khoá học hè |
Chú ý: mùa vắng sinh viên lại trùng mùa đông khách du lịch, là dịp Tết và hè. Quán ăn, quán cà phê nằm trên đường khách du lịch đi qua có thể bù được; cơ sở nằm sâu trong hẻm sinh viên thì khó hơn.
Khi lập kế hoạch tài chính cho một cơ sở mới, hãy tính doanh thu theo từng giai đoạn trong bảng trên, không lấy doanh thu tháng nhập học nhân mười hai. Nhiều cơ sở mở vào tháng nhập học, thấy đông khách, mở rộng ngay, rồi gặp khó khi đến kỳ nghỉ Tết đầu tiên.
Giấy tờ cơ bản cho cơ sở nhỏ
Đăng ký hộ kinh doanh. Phần lớn cơ sở quanh trường là hộ kinh doanh, đăng ký theo phân cấp hiện hành, ngành nghề đúng với hoạt động thực tế. Kinh doanh nhiều ngành, như vừa bán đồ ăn vừa in ấn, đăng ký đủ ngành.
An toàn thực phẩm. Quán ăn, quán đồ uống phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo loại hình: có thể là giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện hoặc cam kết, tuỳ quy mô và quy định hiện hành. Người trực tiếp chế biến cần có kiến thức an toàn thực phẩm.
Phòng cháy chữa cháy. Quán có bếp gas, dãy trọ nhiều phòng phải chú ý trang bị chữa cháy, lối thoát nạn, an toàn điện. Một số loại hình, quy mô thuộc diện quản lý về phòng cháy chữa cháy; hỏi công an về yêu cầu áp dụng.
Thuế. Hộ kinh doanh có nghĩa vụ thuế theo quy định; cách quản lý thuế hộ kinh doanh đang chuyển dần sang tự kê khai. Ghi chép doanh thu, giữ hoá đơn đầu vào từ đầu là thói quen nên có.
Cho sinh viên thuê phòng: kinh doanh lâu dài, không chỉ là cho thuê nhà
Nhiều hộ ở Lâm Viên xây dãy phòng cho sinh viên thuê. Đây là nguồn thu ổn định nếu làm tốt, nhưng cũng là trách nhiệm với hàng chục người trẻ sống xa nhà. Phòng sạch, khô ráo, có cửa sổ, điện nước an toàn, có chỗ phơi đồ không bị mưa, có nơi để xe là những thứ sinh viên Đà Lạt cần hơn nội thất đẹp.
Ở xứ lạnh ẩm, phòng âm vào sườn dốc, thiếu nắng, nhanh mốc. Sinh viên ở đó dễ ốm, và phòng sẽ trống sau năm đầu. Đầu tư chống thấm, thông gió, bình nóng lạnh an toàn là đầu tư vào tỷ lệ lấp đầy.
Hợp đồng thuê rõ ràng về thời hạn, tiền cọc, cách tính điện nước, điều kiện trả cọc; hỗ trợ sinh viên đăng ký tạm trú; thông báo lưu trú khi có người ở lại qua đêm. Thu nhập cho thuê nhà có nghĩa vụ thuế theo quy định; hỏi cơ quan thuế về ngưỡng và cách kê khai.
Dịch vụ cho sinh viên ngoài chuyện ăn và ở
Giặt sấy. Mùa mưa Đà Lạt kéo dài, quần áo phơi nhiều ngày không khô, phòng trọ chật không có chỗ phơi. Dịch vụ giặt sấy theo ký có nhu cầu đều, nhất là mùa mưa và mùa lạnh khi đồ dày nhiều.
Sửa xe, thay lốp, bảo dưỡng. Sinh viên đi xe máy, xe đạp điện lên xuống dốc hằng ngày, phanh và lốp mòn nhanh. Tiệm sửa xe gần trường, báo giá rõ, làm nhanh trong giờ nghỉ trưa được sinh viên quý.
Giao hàng, nhận hàng hộ. Sinh viên đặt hàng online nhiều nhưng hay vắng phòng giờ hành chính. Điểm nhận hàng hộ, tủ giữ đồ là dịch vụ nhỏ mà tiện.
Thuê đồ theo mùa. Áo ấm, chăn, máy sưởi nhỏ cho sinh viên năm đầu, trang phục cho dịp lễ, sự kiện. Kinh doanh cho thuê phải rõ ràng về tiền cọc, tình trạng đồ, vệ sinh.
Làm ăn sòng phẳng: giá, thanh toán, hàng xóm và người làm thêm
Sinh viên so sánh giá rất nhanh, qua bạn bè và qua mạng. Niêm yết giá rõ ràng, không tính thêm phụ phí bất ngờ là cách đơn giản để giữ khách. Với in ấn, ghi giá theo trang, theo loại giấy; với quán ăn, có thực đơn ghi giá; với phòng trọ, ghi rõ giá thuê và cách tính điện nước trong hợp đồng.
Phần lớn sinh viên trả tiền bằng chuyển khoản, mã QR. Chấp nhận thanh toán không tiền mặt giúp tiện cho khách, cũng giúp người kinh doanh có số liệu doanh thu rõ ràng, phục vụ việc kê khai thuế và quản lý. Nên tách tài khoản kinh doanh với tài khoản cá nhân để dễ theo dõi.
Cẩn thận với những chiêu lừa nhắm vào chủ cơ sở nhỏ: ảnh chụp màn hình chuyển khoản giả, đặt hàng số lượng lớn rồi bỏ, gọi điện mạo danh cơ quan yêu cầu chuyển tiền. Kiểm tiền đã vào tài khoản thật trước khi giao hàng, không làm theo yêu cầu qua điện thoại khi chưa xác minh.
Khu quanh trường có nhiều cơ sở cùng loại, cạnh tranh chủ yếu bằng chất lượng, giá và sự tiện. Cạnh tranh lành mạnh là cách duy nhất để tồn tại lâu; nói xấu đối thủ, đăng đánh giá giả là hành vi có thể vi phạm pháp luật và làm mất lòng tin của khách.
Quan hệ với hàng xóm cũng quan trọng: quán mở khuya gây ồn, xe sinh viên đỗ tràn lối, rác thải từ quán ăn. Giữ vệ sinh, giữ trật tự là điều kiện để kinh doanh lâu dài trong khu dân cư.
Nhiều cơ sở quanh trường tuyển sinh viên làm thêm. Đây là cách hỗ trợ sinh viên có thu nhập, nhưng phải trả công sòng phẳng, sắp xếp giờ làm không ảnh hưởng học, và tuân thủ quy định lao động với người làm bán thời gian. Sinh viên làm tốt sẽ giới thiệu bạn bè đến làm, đến ăn.
Chuẩn bị cho mùa vắng
Khó nhất của kinh doanh quanh trường là mấy tháng vắng sinh viên. Chi phí cố định vẫn phải trả: mặt bằng, lương nhân viên, điện nước tối thiểu. Một số cách các cơ sở thường làm: giảm giờ mở cửa, cho nhân viên nghỉ luân phiên, nhận đặt hàng nấu cho văn phòng, công trình gần đó, bán thêm món hợp khách du lịch nếu vị trí thuận.
Dãy trọ có thể cho thuê ngắn hạn mùa hè cho người đi làm thời vụ, nhóm học khoá ngắn hạn, khách du lịch dài ngày. Nhưng nhận khách du lịch theo đêm là kinh doanh lưu trú, kéo theo điều kiện riêng; đừng biến dãy trọ thành nhà nghỉ mà không làm đủ thủ tục.
Mùa vắng cũng là lúc sửa chữa, sơn lại, nâng cấp để đón khoá mới. Cơ sở nào chuẩn bị xong trước đợt nhập học thường đón được nhóm sinh viên tìm phòng, tìm quán sớm nhất.
Trước khi thuê mặt bằng: những câu cần hỏi
Mặt bằng là quyết định khó sửa nhất. Trước khi ký, đứng ở vị trí đó vào nhiều khung giờ khác nhau, cả ngày học và ngày nghỉ, đếm lượng người qua lại. Hỏi về hợp đồng thuê: thời hạn, tăng giá, sửa chữa, chủ nhà có quyền lấy lại sớm không.
Hỏi chủ nhà và tổ dân phố về kế hoạch sửa đường, mở rộng đường, quy hoạch khu vực; một đợt sửa đường kéo dài có thể chặn khách nhiều tháng. Kiểm tra điện có đủ tải cho bếp, máy in, máy pha cà phê không; nhà cũ trên dốc nhiều khi điện yếu.
Nếu muốn tìm hiểu các doanh nghiệp dịch vụ đã đăng ký trên địa bàn để tham khảo hay hợp tác, có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang. Phần lớn cơ sở quanh trường là hộ kinh doanh, nên quan sát trực tiếp vẫn là cách khảo sát thị trường tốt nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mở quán ăn gần Trường Đại học Đà Lạt cần giấy tờ gì?
Tối thiểu cần đăng ký hộ kinh doanh với ngành nghề phù hợp, đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo loại hình và quy mô, chú ý phòng cháy chữa cháy và kê khai thuế. Hỏi phường về thủ tục cụ thể hiện hành.
Kinh doanh quanh trường vắng nhất vào lúc nào?
Thường là kỳ nghỉ Tết và nghỉ hè khi phần lớn sinh viên về quê. Cùng lúc đó Đà Lạt lại đông khách du lịch, nên cơ sở nằm trên đường khách đi qua có thể bù, cơ sở sâu trong hẻm thì khó hơn.
Cho sinh viên thuê phòng có phải đóng thuế không?
Thu nhập từ cho thuê nhà thuộc đối tượng chịu thuế khi doanh thu vượt ngưỡng theo quy định. Ngưỡng và cách kê khai có thể thay đổi; hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán để làm đúng.
Mùa hè cho khách du lịch thuê phòng trọ được không?
Cho khách du lịch thuê theo đêm là kinh doanh lưu trú, cần đăng ký kinh doanh, đáp ứng điều kiện an ninh trật tự, phòng cháy và thông báo lưu trú. Cho thuê theo tháng cho người ở thì khác. Đừng chuyển đổi mà không làm đủ thủ tục.
Thuê sinh viên làm thêm cần lưu ý gì?
Trả công đầy đủ, đúng hẹn, thoả thuận rõ giờ làm, công việc. Sắp xếp lịch không ảnh hưởng việc học, nhất là mùa thi. Tuân thủ quy định lao động với người làm bán thời gian, kể cả an toàn khi làm bếp, giao hàng.