Bắt đầu làm nông nghiệp nhà kính ở ven Đà Lạt: đất, vốn, kỹ thuật, đầu ra cần tính

Bắt đầu làm nông nghiệp nhà kính ở ven Đà Lạt cần tính năm việc trước khi bỏ vốn: đất (vị trí, độ dốc, giấy tờ, mục đích sử dụng), nước tưới, cây trồng hợp với vốn và tay nghề, dòng tiền đủ sống qua những vụ đầu chưa có lãi, và đầu ra cụ thể. Phần lớn người mới thất bại không vì thiếu nhiệt huyết mà vì bỏ qua một trong năm việc này.

Trong những năm gần đây, nhiều người trẻ, người từ thành phố khác lên Đà Lạt với ý định làm nông nghiệp "công nghệ cao". Có người thành công, có người phải bỏ dở sau một hai năm. Bài này không khuyên bạn nên hay không nên làm, cũng không đưa ra con số chi phí hay lợi nhuận, vì chúng thay đổi theo thời điểm và quy mô. Bài đưa ra khung câu hỏi để bạn tự đánh giá trước khi quyết định.

Đất: không chỉ là chuyện thuê được hay không

Đất ở ven Đà Lạt, kể cả trong phường Lâm Viên-Đà Lạt, có nhiều loại tình trạng pháp lý và vật lý khác nhau. Trước khi thuê hay mua, bạn cần biết đất đó thuộc loại đất gì theo giấy tờ, có được dựng nhà kính, nhà màng hay không, có nằm trong quy hoạch nào sắp triển khai không. Những câu hỏi này cần được hỏi ở Ủy ban nhân dân phường và cơ quan chuyên môn, không chỉ hỏi chủ đất.

Về vật lý, hãy đi xem đất vào cả ngày nắng lẫn ngày mưa nếu có thể. Đất ở đáy thung lũng có thể ngập khi mưa lớn; đất trên sườn dốc cần san nền và có nguy cơ sạt; đất sát nhà dân có thể gặp phàn nàn về phun thuốc, đèn ban đêm. Đường vào có cho xe tải nhỏ chở vật tư, chở hàng không, mùa mưa có lầy không, cũng là câu hỏi quan trọng.

Hợp đồng thuê đất nên rõ ràng về thời hạn, giá thuê và cách điều chỉnh, ai chịu chi phí gì, khi chấm dứt hợp đồng thì nhà kính, hệ thống tưới xử lý ra sao. Nhà kính là tài sản lớn gắn trên đất người khác; thời hạn thuê quá ngắn có thể khiến bạn chưa kịp thu hồi vốn đã phải tháo dỡ. Nên nhờ người hiểu pháp luật xem hợp đồng trước khi ký.

Nước và điện: hai thứ người mới hay quên

Một mảnh đất đẹp mà không có nước tưới ổn định qua mùa khô thì gần như không làm nhà kính được. Hãy hỏi: nguồn nước hiện có là gì, mùa khô năm trước có cạn không, có thể đào hồ chứa không, khoan giếng có cần thủ tục gì. Hỏi hàng xóm đã làm lâu năm thường cho câu trả lời thật hơn hỏi người cho thuê.

Điện cũng quan trọng không kém. Bơm tưới, đèn, hệ thống thủy canh, kho lạnh đều cần điện. Đất xa đường dây có thể tốn chi phí kéo điện lớn, và điện yếu, mất điện thường xuyên là rủi ro với những mô hình phụ thuộc bơm tuần hoàn. Tính trước phương án dự phòng khi mất điện là cần thiết nếu bạn định làm thủy canh.

Hai yếu tố này còn ảnh hưởng đến lựa chọn cây trồng. Đất ít nước hợp với cây chịu hạn hơn, tưới nhỏ giọt tiết kiệm; đất điện yếu thì tránh mô hình phụ thuộc hoàn toàn vào bơm. Nhiều người mới chọn cây trồng trước rồi mới tìm đất; làm ngược lại thường an toàn hơn.

Chọn cây trồng theo vốn và tay nghề

Mỗi loại cây có yêu cầu khác nhau về vốn, kỹ thuật và thời gian thu hồi. Bảng dưới là gợi ý ở mức nguyên lý, không phải lời khuyên đầu tư:

Người chưa có kinh nghiệm thường được khuyên bắt đầu ở quy mô nhỏ với cây vòng đời ngắn, học nhịp mùa vụ của Đà Lạt trong một hai năm, rồi mới mở rộng hoặc chuyển sang cây đòi kỹ thuật cao hơn.

Vốn và dòng tiền: sống qua những vụ đầu

Chi phí làm nông nhà kính gồm hai phần. Phần đầu tư một lần: nhà kính, hệ thống tưới, hồ chứa, điện, dụng cụ. Phần chi thường xuyên: giống, phân, giá thể, công lao động, điện nước, thuê đất, sửa chữa, vận chuyển. Người mới hay tính kỹ phần đầu mà xem nhẹ phần sau, đến khi vụ đầu thất thu thì không còn tiền cho vụ tiếp theo.

Một nguyên tắc thận trọng là chuẩn bị đủ tiền để sống và duy trì vườn qua vài vụ mà không cần lãi. Những vụ đầu gần như luôn có sai sót: chọn giống chưa hợp, tưới chưa đúng, gặp bệnh lạ, bán chưa được giá. Đó là "học phí" mà người làm lâu năm nào cũng từng trả.

Nếu vay vốn, hãy hiểu rõ điều kiện, kỳ hạn trả và lịch dòng tiền của cây trồng. Cây cho thu sau vài tháng mà khoản vay đòi trả từ tháng thứ hai là một sự lệch pha nguy hiểm. Bài này không khuyên vay hay không vay; quyết định đó nên dựa trên tính toán của chính bạn và tư vấn của người có chuyên môn tài chính.

Học nghề: kỹ thuật trong sách và kinh nghiệm của hàng xóm

Kiến thức kỹ thuật cơ bản có thể học qua các khoá tập huấn của cơ quan khuyến nông, các trường, viện, doanh nghiệp vật tư, và tài liệu chính thống. Những kiến thức này cần thiết nhưng chưa đủ. Nông nghiệp Đà Lạt có rất nhiều chi tiết địa phương: thung lũng này ẩm hơn thung lũng kia, sườn này lộng gió, giống này hợp mùa mưa, giống kia chỉ hợp mùa khô.

Nguồn học quý nhất là những người đã làm lâu năm trong vùng. Nhiều người mới lên Đà Lạt thuê đất, thuê luôn một người làm lâu năm làm quản lý vườn hoặc làm công ở những vụ đầu, vừa làm vừa học. Một số khác làm thuê cho vườn quen trước một thời gian rồi mới tự làm.

Thái độ cũng quan trọng. Người trong vùng sẵn lòng chỉ bảo người mới khiêm tốn, tôn trọng cách làm của họ, nhưng dễ dè dặt với người đến với tâm thế "công nghệ cao sẽ thay đổi mọi thứ". Công nghệ giúp được nhiều, nhưng không thay được những năm kinh nghiệm đứng trong vườn.

Lao động: tự làm hay thuê người

Nông nghiệp nhà kính tốn công hơn nhiều người nghĩ. Tỉa nhánh, quấn dây, làm cỏ, kiểm tra béc tưới, thu hoạch, sơ chế, đóng gói, giao hàng, mỗi việc nhỏ nhưng lặp lại hằng ngày. Một gia đình hai người có thể tự lo một diện tích vừa phải; vượt quá đó là phải thuê người, và chi phí công trở thành một trong những khoản lớn nhất.

Lao động ở ven Đà Lạt có lúc dồi dào, có lúc khan hiếm, nhất là vào mùa cao điểm của làng hoa và mùa du lịch khi nhiều người chuyển sang làm dịch vụ. Người mới thuê đất thường gặp khó trong việc giữ người làm lâu dài: người làm có kinh nghiệm được nhiều vườn mời, người mới thì cần thời gian đào tạo.

Khi thuê người, cần thoả thuận rõ công việc, giờ làm, tiền công, đồ bảo hộ khi làm việc có tiếp xúc phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, và các chế độ theo quy định lao động hiện hành. Một môi trường làm việc tử tế giúp giữ người, mà giữ được người làm giỏi là giữ được một nửa chất lượng sản phẩm.

Đầu ra: bán cho ai trước khi trồng

Thương lái và chợ đầu mối. Dễ bán khối lượng lớn nhưng giá biến động, người mới khó thương lượng. Cần sản phẩm đúng chuẩn mà thương lái quen.

Nhà hàng, khách sạn, cửa hàng. Giá ổn định hơn, đòi hàng đều, đúng hẹn, đúng chất lượng mỗi ngày. Mất mối rất nhanh nếu giao thiếu vài lần.

Bán lẻ trực tiếp, qua mạng. Giá tốt nhất nhưng tốn công bán hàng, đóng gói, giao hàng, chăm khách. Nhiều người trẻ làm tốt kênh này nhưng đánh giá thấp thời gian nó lấy đi.

Đón khách tham quan. Thêm thu nhập từ trải nghiệm, nhưng cần đầu tư cảnh quan, dịch vụ, và chịu rủi ro mầm bệnh, hư hại cây.

Liên kết với hợp tác xã, doanh nghiệp. Đầu ra chắc hơn, có hỗ trợ kỹ thuật, nhưng phải theo quy trình và tiêu chuẩn của bên mua. Đọc kỹ hợp đồng bao tiêu: giá, chất lượng, điều kiện từ chối hàng.

Những sai lầm hay gặp ở năm đầu

Từ câu chuyện của nhiều người đã thử làm nông ở ven Đà Lạt, có thể rút ra vài sai lầm lặp lại:

• Đầu tư nhà kính lớn ngay từ đầu trước khi biết mình có trồng được hay không.
• Chọn cây theo trào lưu trên mạng thay vì theo đất, nước và đầu ra thực tế.
• Thuê đất ngắn hạn mà xây nhà kính kiên cố, chưa thu hồi vốn đã hết hợp đồng.
• Không tính chi phí lao động của chính mình, tưởng có lãi nhưng thực ra đang làm không công.
• Trồng xong mới đi tìm người mua, đến lúc thu hoạch thì phải bán rẻ hoặc bỏ.
• Coi nhẹ chuyện quan hệ với hàng xóm: nước, đường đi, phun thuốc, đèn ban đêm đều là chuyện chung.
• Bỏ qua thủ tục: dựng nhà kính, san đất, khoan giếng khi chưa hỏi quy định, sau đó phải tháo dỡ hoặc bị xử lý.

Không có công thức chắc thắng trong nông nghiệp. Nhưng người tránh được những sai lầm trên thường có cơ hội trụ lại đủ lâu để học, và trong nông nghiệp, trụ lại đủ lâu đã là một nửa thành công.

Câu hỏi thường gặp

Người ngoài có thuê được đất làm nông nghiệp ở Đà Lạt không?

Có thể, thông qua thoả thuận thuê với người có quyền sử dụng đất. Cần kiểm tra loại đất, quy hoạch, khả năng dựng nhà kính và lập hợp đồng rõ ràng về thời hạn, chi phí, xử lý tài sản khi chấm dứt. Nên hỏi Ủy ban nhân dân phường trước khi ký.

Dựng nhà kính trên đất nông nghiệp có cần xin phép không?

Tuỳ quy định từng thời kỳ và quy mô công trình. Một số địa phương có quy định riêng về nhà kính, nhà màng, san gạt đất. Bạn nên hỏi Ủy ban nhân dân phường Lâm Viên-Đà Lạt và cơ quan chuyên môn của tỉnh, kiểm tra văn bản hiện hành trước khi dựng.

Mới làm nông nên trồng gì ở Đà Lạt?

Người mới thường được khuyên bắt đầu với cây vòng đời ngắn, quy mô nhỏ như rau ăn lá trong nhà lưới để học nhịp mùa vụ và thị trường. Sau một thời gian mới chuyển sang cây đòi vốn và kỹ thuật cao hơn như dâu tây, cà chua giá thể, hoa.

Làm nông nghiệp công nghệ cao có chắc có lãi không?

Không có gì chắc chắn. Kết quả phụ thuộc đất, nước, cây trồng, tay nghề, đầu ra, thời tiết và giá cả. Nhiều người có lãi sau vài năm, nhiều người phải dừng. Cần chuẩn bị tài chính đủ sống qua những vụ đầu chưa có lãi.

Học kỹ thuật trồng trọt ở Đà Lạt ở đâu?

Có thể tham gia tập huấn của cơ quan khuyến nông, các trường, viện nông nghiệp, doanh nghiệp vật tư, và học trực tiếp từ những người làm lâu năm trong vùng. Kinh nghiệm địa phương về thời tiết, giống, đất từng khu rất quan trọng.

Nên tìm người mua trước hay trồng trước?

Nên tìm hiểu và có ít nhất một kênh đầu ra cụ thể trước khi trồng quy mô lớn. Trồng xong mới tìm người mua dễ dẫn đến phải bán rẻ hoặc bỏ sản phẩm, nhất là với rau ăn lá không để được lâu.