Đà Lạt nhìn chung là thành phố yên bình, nhưng sinh viên vẫn gặp một số rủi ro riêng: đường đồi tối và nhiều sương về đêm, những chuyến đi chơi đồi thông, hồ, thác thiếu chuẩn bị, các kiểu lừa đảo qua mạng và điện thoại nhắm vào người trẻ xa nhà, và mất xe, mất đồ do sơ suất.
Phần lớn những rủi ro này phòng được bằng thói quen đơn giản. Bài này đi qua từng nhóm rủi ro, với bối cảnh khu trường đại học và các xóm đồi của phường Lâm Viên-Đà Lạt, kèm những việc nên làm ngay khi gặp sự cố. Số điện thoại khẩn cấp quốc gia như cứu thương, cứu hoả, công an nên lưu sẵn trong máy; các đầu mối của trường, của phường lấy từ kênh chính thức.
Đường đồi về đêm: tối, sương và dốc
Chó nhà vườn. Nhiều nhà vườn ở các xóm đồi nuôi chó giữ vườn, thả trong sân hoặc trên đường làng vào buổi tối. Đi bộ qua thì đi chậm, không chạy, không nhìn chằm chằm hay vung tay; nếu bị cắn, rửa vết thương kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy và đi khám ngay để được tư vấn tiêm phòng.
Nhiều đoạn đường nhỏ thiếu đèn. Các con hẻm, đường lên xóm vườn phía bắc trường có đoạn đèn thưa hoặc không có đèn. Đi bộ một mình buổi tối, hãy chọn đường chính có đèn dù xa hơn một chút, mang theo đèn pin nhỏ hoặc dùng đèn điện thoại.
Sương làm tầm nhìn giảm đột ngột. Đêm và sáng sớm, sương có thể dày tới mức chỉ thấy vài chục mét. Đi xe máy thì giảm tốc, bật đèn chiếu gần, giữ khoảng cách. Đi bộ thì mặc áo sáng màu để người lái xe nhìn thấy.
Dốc ướt và lá thông. Mặt đường ẩm sương buổi tối trơn hơn ban ngày, nhất là đoạn có lá thông rụng. Xuống dốc chậm, không phanh gấp, không vừa đi vừa xem điện thoại.
Về muộn, báo cho người khác. Nhắn cho bạn cùng phòng hoặc người thân giờ dự kiến về, và nhắn lại khi tới nơi. Thói quen nhỏ này giúp người khác biết sớm nếu có chuyện.
Đi chơi đồi thông, hồ, thung lũng: vui mà an toàn
Quanh khu trường là những nơi sinh viên hay rủ nhau đi chơi: đồi thông, các hồ và thung lũng ở phía đông bắc Đà Lạt. Phần lớn các điểm tham quan có người quản lý, nhưng sinh viên đôi khi thích tìm đồi vắng, lối mòn, bờ hồ ít người để chụp ảnh, cắm trại. Đó là nơi rủi ro tập trung.
Không bơi, không lội xuống hồ ở những chỗ không cho phép. Nhiều hồ ở Đà Lạt có bờ dốc, đáy bùn, nước lạnh; người bơi giỏi ở vùng nóng cũng có thể bị chuột rút vì nước lạnh. Không đứng sát mép hồ, mép vực để chụp ảnh, nhất là khi đất ướt sau mưa.
Đi đồi thông, đi lối mòn: đi theo nhóm, báo trước nơi đi, mang nước, áo mưa, đèn pin và điện thoại đủ pin. Về trước khi trời tối; sương xuống nhanh trong rừng thông, lối mòn khó nhận ra. Cắm trại thì chỉ ở nơi được phép, không đốt lửa ở rừng thông, nhất là mùa khô khi lá thông rất dễ bắt lửa.
Tôn trọng vườn của người dân: không tự ý vào nhà kính, vườn hoa để chụp ảnh. Ngoài chuyện lịch sự, nhà kính có thể vừa phun thuốc, lối đi trơn, và chủ vườn rất lo mầm bệnh theo người lạ vào vườn.
Các kiểu lừa đảo hay nhắm vào sinh viên
Lừa đảo qua mạng và điện thoại không phân biệt thành phố. Sinh viên xa nhà, lần đầu tự quản lý tiền, là đối tượng bị nhắm tới. Những kịch bản thường gặp:
| Kịch bản | Dấu hiệu nhận biết | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Giả danh cơ quan chức năng | Gọi điện báo bạn liên quan vụ án, yêu cầu chuyển tiền "để xác minh" | Cúp máy; cơ quan chức năng không làm việc qua điện thoại kiểu này |
| Giả danh nhà trường | Báo cần nộp gấp tiền học, phí hồ sơ qua tài khoản cá nhân | Kiểm tra trên kênh chính thức của trường, hỏi phòng ban trực tiếp |
| Báo người thân gặp nạn | Nói bố mẹ, anh chị đang cấp cứu, cần chuyển tiền ngay | Gọi trực tiếp người thân hoặc người nhà khác để xác minh |
| Việc nhẹ lương cao trực tuyến | Làm nhiệm vụ, nạp tiền để nhận hoa hồng | Không nạp tiền; việc thật không bắt bạn trả tiền trước |
| Thuê, mượn tài khoản | Trả tiền để mượn tài khoản ngân hàng, sim, căn cước | Từ chối; tài khoản có thể bị dùng phạm pháp |
| Đường dẫn lạ, mã xác thực | Nhắn tin kèm đường dẫn, xin mã xác thực gửi về máy | Không bấm, không đọc mã cho ai |
Quy tắc chung: không ai có quyền yêu cầu bạn chuyển tiền gấp qua điện thoại hay tin nhắn. Khi bị hối thúc, hãy dừng lại, cúp máy, hỏi người tin cậy. Kẻ lừa đảo sống nhờ sự vội vàng của nạn nhân.
Giữ xe và tài sản ở trọ, ở trường
Phần lớn vụ mất đồ của sinh viên đến từ sơ suất nhỏ. Những thói quen giúp giữ tài sản:
- Luôn khoá cổ xe, rút chìa khoá khi dựng xe, kể cả dừng vài phút. Dùng thêm khoá đĩa hoặc khoá chữ U nếu để xe ngoài đường qua đêm.
- Gửi xe ở nơi có người trông, giữ vé gửi xe cẩn thận.
- Đóng cổng, khoá cửa phòng mỗi khi ra ngoài, kể cả khi chỉ đi chợ gần. Không để chìa khoá dưới thảm, trên khung cửa.
- Không để laptop, điện thoại, ví ở chỗ dễ thấy trong khu chung như phòng sinh hoạt, thư viện khi đi ra ngoài.
- Ghi lại số khung, số máy xe, số sê-ri máy tính; chụp ảnh giấy tờ xe. Khi mất, thông tin này giúp trình báo nhanh hơn.
- Bật tính năng định vị và khoá từ xa trên điện thoại, máy tính.
Khi mất tài sản, trình báo với công an phường nơi xảy ra sự việc, mang theo giấy tờ chứng minh sở hữu. Với điện thoại, liên hệ nhà mạng khoá sim và đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng ngay.
Khi gặp sự cố: thứ tự xử lý
Gặp tai nạn, bị lừa, mất đồ hay bị đe doạ, người hoảng thường làm lộn thứ tự. Thứ tự nên nhớ:
- An toàn trước: ra khỏi chỗ nguy hiểm, đến nơi đông người, có đèn. Nếu có người bị thương, gọi cấp cứu.
- Báo cho người tin cậy: bạn cùng phòng, người thân, chủ trọ. Có người bên cạnh giúp bạn bình tĩnh và nhớ việc cần làm.
- Chặn thiệt hại: bị lừa chuyển tiền thì gọi ngay ngân hàng yêu cầu hỗ trợ; mất điện thoại thì khoá sim, đổi mật khẩu.
- Trình báo: đến công an phường nơi xảy ra sự việc, mang giấy tờ, ảnh chụp, tin nhắn làm bằng chứng.
- Báo nhà trường: phòng công tác sinh viên có thể hỗ trợ giấy tờ, tư vấn, kết nối với gia đình nếu cần.
Đừng xoá tin nhắn, lịch sử cuộc gọi hay giao dịch dù thấy xấu hổ vì bị lừa. Đó là bằng chứng quan trọng, và bị lừa không phải lỗi của nạn nhân.
Giao thông: rủi ro lớn nhất mà ít ai để ý
Khi nói tới an toàn, người ta hay nghĩ tới trộm cắp, lừa đảo. Nhưng với sinh viên ở Đà Lạt, rủi ro lớn nhất hằng ngày thường là giao thông: xe máy trên đường dốc, đường ướt, sương mù, xe tải chở nông sản, và những người mới cầm lái chưa quen đường đồi. Phanh xe kém, lốp mòn, đèn yếu ở đây nguy hiểm hơn hẳn đường bằng.
Một số thói quen cơ bản: luôn đội mũ bảo hiểm cài quai đúng cách, kể cả quãng ngắn quanh trường; kiểm tra phanh và lốp định kỳ; xuống dốc dùng phanh động cơ, không thả trôi; không chở quá số người cho phép, nhất là khi lên dốc. Với người mới học lái hoặc chưa từng chạy đường đèo, hãy tập ở những đoạn ít xe vào ban ngày trước khi đi đêm.
Đi bộ cũng cần để ý: nhiều đoạn đường quanh trường không có vỉa hè liên tục, người đi bộ phải đi sát mép đường. Đi một hàng, quay mặt về phía xe chạy ngược chiều khi có thể, mặc áo sáng màu vào buổi tối. Tai nghe ở mức vừa để còn nghe tiếng xe từ phía sau.
An toàn trong các cuộc vui và đi chơi đêm
Khu trung tâm quanh hồ Xuân Hương và chợ Đà Lạt về đêm đông khách du lịch, nhất là cuối tuần và dịp lễ. Đông người cũng là chỗ dễ mất điện thoại, ví. Đeo ba lô phía trước khi chen chúc, không để điện thoại trong túi quần sau.
Đời sống sinh viên có những buổi sinh nhật, liên hoan lớp, đi chơi đêm ở khu trung tâm. Ở Đà Lạt, điều đặc biệt là đường về sau cuộc vui thường dốc, tối, lạnh và sương. Nếu có uống rượu bia thì không lái xe; đi cùng người không uống, hoặc gọi xe. Uống rượu bia trong trời lạnh làm cơ thể tưởng ấm nhưng thực ra mất nhiệt nhanh hơn.
Đi chơi theo nhóm và về theo nhóm. Đặt một người tỉnh táo làm "trưởng đoàn" đếm đủ người khi về. Không để bạn nào say về một mình, nhất là đi bộ qua các đoạn đường vắng.
Cẩn thận với đồ uống: không nhận đồ uống từ người lạ, không để ly của mình không có người trông. Với những buổi gặp người quen qua mạng, hẹn ở nơi đông người, báo cho bạn biết bạn đi đâu với ai.
Lưu sẵn trong điện thoại những gì
Giữ điện thoại đủ pin là điều kiện để mọi thứ khác hoạt động. Trời lạnh làm pin tụt nhanh hơn bình thường; mang theo sạc dự phòng khi đi xa, đi về khuya, và để điện thoại trong túi áo trong cho ấm thay vì túi ngoài.
Một danh bạ khẩn cấp gọn giúp bạn không lúng túng khi có chuyện. Gồm số khẩn cấp quốc gia cho công an, cứu hoả, cấp cứu; số của bạn cùng phòng, chủ trọ hoặc quản lý ký túc xá; một hai người thân ở gần nếu có; số người thân ở quê. Các đầu mối của trường, của phường lấy từ kênh chính thức, đừng lưu theo tin đồn trên mạng.
Cài đặt thông tin y tế khẩn cấp trên điện thoại nếu máy hỗ trợ: nhóm máu nếu biết, dị ứng thuốc, bệnh nền, người liên hệ khẩn cấp. Thông tin này có thể xem được ngay cả khi máy khoá, giúp người cứu hộ khi bạn không tự nói được.
Chia sẻ vị trí tạm thời với bạn bè khi đi chơi xa hay về khuya. Nhiều ứng dụng cho phép chia sẻ vị trí trong vài giờ, tự tắt sau đó. Đây là cách đơn giản để có người dõi theo mà không xâm phạm riêng tư lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Đà Lạt có an toàn cho sinh viên không?
Nhìn chung Đà Lạt là thành phố yên bình, nhiều sinh viên sống và học ở đây nhiều năm không gặp chuyện gì đáng kể. Rủi ro chủ yếu đến từ đường tối, sương, dốc trơn, lừa đảo qua mạng và sơ suất giữ tài sản; phần lớn phòng được bằng thói quen đơn giản.
Đi bộ buổi tối ở khu quanh trường có ổn không?
Trên đường chính có đèn và người qua lại thì ổn. Các con hẻm, đường lên xóm vườn có đoạn tối, vắng; nên đi theo nhóm hoặc chọn đường chính, mang đèn pin nhỏ, và báo cho bạn cùng phòng giờ về.
Nhận cuộc gọi báo liên quan vụ án, yêu cầu chuyển tiền thì làm sao?
Cúp máy. Cơ quan chức năng không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để xác minh. Nếu lo lắng, hãy tự đến công an phường để hỏi. Kể cho bạn bè, người thân biết để cùng cảnh giác.
Có nên cắm trại qua đêm ở đồi thông không?
Chỉ cắm trại ở những khu được phép, có người quản lý. Đồi vắng ban đêm lạnh, sương, khó định hướng, và đốt lửa ở rừng thông có nguy cơ cháy rừng. Đi theo nhóm, mang đủ đồ ấm, áo mưa, đèn, nước và báo trước cho người ở nhà.
Bị mất xe máy ở chỗ trọ thì làm gì trước?
Kiểm tra xem có ai mượn hoặc chủ trọ dời xe không, rồi trình báo ngay với công an phường, mang theo giấy tờ xe và thông tin số khung, số máy. Báo chủ trọ để xem lại camera nếu có. Báo sớm giúp tăng khả năng tìm lại.
Lỡ chuyển tiền cho kẻ lừa đảo thì còn lấy lại được không?
Gọi ngay cho ngân hàng của bạn để yêu cầu hỗ trợ, rồi trình báo công an kèm bằng chứng giao dịch, tin nhắn. Khả năng thu hồi phụ thuộc vào tốc độ báo và nhiều yếu tố khác; báo càng sớm càng tốt, và đừng chuyển thêm tiền theo lời hứa "lấy lại giúp".