Lái xe trong sương trên các đồi thông của phường Lâm Viên-Đà Lạt cần bốn điều: bật đèn chiếu gần (không bật đèn chiếu xa), giảm tốc tới mức dừng kịp trong khoảng nhìn thấy, giãn khoảng cách với xe trước, và bám theo mép đường thay vì vạch giữa. Khi tầm nhìn xuống quá thấp, cách an toàn nhất là dừng ở chỗ an toàn chờ sương tan.
Sương ở phía đông bắc Đà Lạt thường dày nhất ở những nơi trũng và gần nước: quanh hồ Than Thở, hồ Đa Thiện, các thung lũng và những đoạn đường xuyên rừng thông. Sáng sớm và chiều tối là hai khung giờ hay gặp nhất, nhất là những tháng lạnh. Bài này giải thích vì sao sương nguy hiểm trên đường đồi, cách dùng đèn, tốc độ, khoảng cách cho cả xe máy và ô tô, cách giữ kính xe không mờ, và cách sắp giờ đi để tránh sương dày.
Vì sao sương trên đường đồi nguy hiểm hơn đường bằng
Sương ở Đà Lạt cũng không đều. Có đoạn trong vắt, chỉ vài chục mét sau đã trắng xoá vì đường đổ xuống một thung lũng hay đi sát mặt hồ. Người lái đang quen với đoạn trong dễ giữ nguyên tốc độ khi lao vào mảng sương dày. Thấy phía trước có vùng trắng, giảm tốc trước khi vào, không đợi vào rồi mới phanh.
Ở đường bằng, sương làm tầm nhìn giảm nhưng đường thường thẳng, người lái có thể đoán hướng đi. Ở các đồi thông phía đông bắc Đà Lạt, đường uốn lượn liên tục, lên xuống dốc, nhiều cua khuất. Trong sương, người lái không thấy khúc cua cho tới khi đã ở sát nó, không thấy đỉnh dốc có xe đang dừng, không thấy người đi bộ mặc áo tối màu bên mép đường.
Sương còn làm mặt đường ẩm. Hơi nước đọng lại trên mặt nhựa, mặt bê tông và lá thông rụng, tạo một lớp trơn mỏng mà người lái không nhìn thấy. Kết hợp với dốc và cua, phanh gấp trong sương là tình huống dễ trượt ngã nhất với xe máy.
Cuối cùng, sương đánh lừa cảm giác tốc độ. Khi xung quanh mờ trắng, mắt không có mốc để so, người lái thường tưởng mình đi chậm trong khi thực tế không chậm. Nhiều người lái lâu năm ở Đà Lạt nói rằng quy tắc của họ là nhìn đồng hồ tốc độ thường xuyên hơn khi đi trong sương, thay vì tin vào cảm giác.
Dùng đèn đúng trong sương
Kiểm tra đèn hậu, đèn phanh. Trong sương, xe sau nhận ra bạn đang giảm tốc chủ yếu nhờ đèn phanh. Một bóng đèn phanh cháy là một nguy cơ va chạm từ phía sau. Nhờ người đứng sau xe kiểm tra định kỳ, nhất là trước mùa lạnh.
Bật đèn chiếu gần, không bật đèn chiếu xa. Đèn chiếu xa chiếu vào màn sương làm ánh sáng phản ngược lại mắt người lái, tạo một bức tường trắng che hết tầm nhìn. Đèn chiếu gần chiếu thấp xuống mặt đường, giúp thấy mép đường và vạch sơn.
Bật đèn từ sớm, kể cả ban ngày. Mục đích chính của đèn trong sương không phải để bạn nhìn mà để người khác nhìn thấy bạn. Xe máy không bật đèn trong sương gần như vô hình với ô tô đi ngược chiều.
Đèn sương mù nếu xe có. Nhiều ô tô có đèn sương mù trước và sau, đặt thấp, chùm sáng rộng. Bật khi sương dày, tắt khi sương tan để không làm loá xe khác.
Không bật đèn khẩn cấp khi đang chạy. Đèn khẩn cấp nhấp nháy khi xe đang chạy làm xe sau khó đoán bạn định rẽ hay dừng. Chỉ bật khi xe đã dừng hẳn bên đường.
Giữ đèn sạch. Đèn bám bụi đất đường xóm làm giảm ánh sáng đáng kể. Lau đèn trước khi đi vào những ngày sương.
Tốc độ và khoảng cách theo tầm nhìn
Không có con số tốc độ chung cho mọi buổi sương. Bảng dưới đưa nguyên tắc theo tầm nhìn, tự đánh giá bằng mắt khi đi; luôn tuân thủ biển báo tốc độ trên đường:
| Tầm nhìn ước lượng | Cách đi | Khoảng cách với xe trước | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Thấy rõ vài khúc cua phía trước | Đi chậm hơn bình thường, bật đèn chiếu gần | Gấp đôi so với đường khô | Sương mỏng, vẫn cần cẩn thận ở cua khuất |
| Chỉ thấy rõ một đoạn ngắn, không thấy hết cua | Đi chậm hẳn, bám mép đường, còi nhẹ ở cua | Đủ để dừng nếu xe trước phanh gấp | Không vượt trong mọi trường hợp |
| Chỉ thấy vài cột mốc, vạch sơn gần bánh xe | Đi rất chậm hoặc dừng chờ | Không bám đèn hậu xe trước quá sát | Tìm chỗ dừng an toàn: bãi rộng, sân, lối vào |
| Gần như không thấy gì | Dừng hẳn ở chỗ an toàn, ngoài lòng đường | Không đi tiếp | Bật đèn khẩn cấp khi đã dừng; chờ sương tan |
Quy tắc gọn để nhớ: tốc độ đúng trong sương là tốc độ mà bạn dừng được trước bất cứ thứ gì xuất hiện ở rìa tầm nhìn của mình. Nếu không chắc dừng kịp, bạn đang đi quá nhanh.
Đi xe máy trong sương: những điều riêng
Người đi xe máy chịu sương trực tiếp: hơi nước bám lên kính mũ bảo hiểm, kính mắt, mặt và tay. Kính mũ đọng nước làm nhìn mờ; nhiều người lật kính lên thì mắt lại bị hơi lạnh và hạt sương táp vào. Cách người địa phương hay làm là dùng kính mũ có lớp chống đọng hơi nước, lau bằng khăn khô định kỳ khi dừng, và đi chậm đủ để không phải nheo mắt.
Mặc áo sáng màu hoặc áo có dải phản quang. Trong sương, một chiếc áo khoác tối màu làm người đi xe máy gần như biến mất với ô tô. Găng tay giữ cho tay không cứng lạnh, bởi tay lạnh thì phản xạ bóp phanh chậm và mạnh hơn cần thiết.
Đi gần mép phải đường nhưng không sát mép quá, vì mép đường đồi có thể có lá thông, đất cát, ổ gà. Không bám đuôi ô tô để nhờ đèn hậu dẫn đường; nếu ô tô phanh gấp, xe máy không kịp phản ứng. Ở những ngã giao có nhiều nhánh, dừng hẳn, nhìn và nghe trước khi đi qua.
Ô tô trong sương: kính, sấy và âm thanh
Ô tô nên có sẵn trong xe một khăn khô sạch, một chai nước rửa kính dự phòng và áo ấm cho mọi người. Nếu phải dừng chờ sương lâu, những thứ nhỏ này giúp cả xe đỡ khó chịu.
Với ô tô, kẻ thù thứ nhất là kính đọng hơi nước từ bên trong. Không khí trong xe ấm và ẩm do người thở, gặp kính lạnh bên ngoài là mờ ngay. Bật chế độ sấy kính, hướng gió vào kính lái, bật điều hoà ở chế độ hút ẩm nếu xe có, hoặc mở hé cửa sổ để cân bằng nhiệt độ. Lau kính bằng khăn khô sạch trước khi đi.
Gạt mưa cần hoạt động tốt, vì sương dày đọng thành hạt nước trên kính ngoài. Nước rửa kính đầy bình, lưỡi gạt không mòn. Kính lái bẩn sẽ khuếch tán ánh đèn xe ngược chiều, gây loá trong sương.
Mở hé cửa kính bên người lái ở những đoạn sương dày, cua nhiều. Âm thanh như tiếng còi, tiếng xe máy từ khúc cua khuất có thể đến trước khi bạn nhìn thấy xe. Tắt nhạc to trong xe khi đi qua những đoạn này. Khi qua cua khuất, bấm còi ngắn để báo hiệu.
Sắp giờ đi để tránh sương dày
Sương dày nhất từ đêm tới sáng sớm. Ở phía đông bắc Đà Lạt, sương thường dày nhất vào khoảng rạng sáng và tan dần khi nắng lên. Nếu không có việc gấp, đợi thêm một lúc sau khi trời sáng rõ, đường sẽ dễ đi hơn nhiều.
Chiều tối sương xuống nhanh. Ở những thung lũng, quanh hồ, sương có thể xuống ngay khi mặt trời khuất sau đồi. Về nhà trước khi trời tối là cách đơn giản để tránh.
Những tháng lạnh, sương nhiều hơn. Các tháng cuối năm và đầu năm thường có nhiều buổi sương dày. Mùa mưa thì sương hay đi kèm mưa phùn, đường ướt hơn.
Chuyến bay sớm, xe sớm. Nếu phải ra sân bay hay bến xe lúc rạng sáng từ các xóm đồi, tính dư thời gian đáng kể cho đoạn sương và xuất phát sớm hơn bình thường, thay vì phải chạy nhanh trong sương để kịp giờ.
Theo dõi thời tiết. Dự báo thời tiết của cơ quan khí tượng cho biết độ ẩm, khả năng có sương. Người sống lâu ở đây còn đọc trời bằng mắt: đêm trời trong, lặng gió thường có sương dày sáng hôm sau.
Người đi bộ, xe đạp và xe làm việc trong sương
Trên đường đồi phía đông bắc Đà Lạt, sáng sớm không chỉ có ô tô và xe máy. Có người đi bộ tập thể dục quanh hồ, học sinh đi bộ tới trường, người làm vườn đi bộ ra nhà kính, xe ba gác và xe tải nhỏ chở hoa, rau chạy chậm. Trong sương, tất cả những người này xuất hiện đột ngột trước mũi xe. Người lái phải luôn sẵn sàng cho chuyện đó, nhất là gần khu dân cư, trường học, lối vào xóm vườn.
Nếu bạn là người đi bộ buổi sáng, mặc áo sáng màu, đi sát lề, ngược chiều xe chạy khi có thể để thấy xe tới. Mang đèn nhỏ hoặc đeo đèn nháy trên tay, trên ba lô. Tai nghe vặn nhỏ để nghe được tiếng xe.
Xe chở nông sản thường chạy chậm và chở cao; đèn hậu có khi bị hàng che, hoặc đèn yếu. Khi thấy một khối tối lớn phía trước trong sương, giảm tốc ngay, đừng vội vượt. Chỉ vượt khi tới đoạn thẳng, sương mỏng, nhìn rõ không có xe ngược chiều.
Ở những đoạn có nhà kính trồng hoa chong đèn ban đêm, sương bị ánh đèn làm sáng rực, mắt người lái loá rồi chuyển sang đoạn tối lại không nhìn rõ. Giảm tốc ở những chỗ chuyển sáng tối như vậy.
Khi sương quá dày giữa đường: dừng thế nào cho đúng
Quyết định dừng lại là quyết định đúng khi không còn nhìn thấy đường. Nhưng dừng sai chỗ còn nguy hiểm hơn đi tiếp. Thứ tự nên làm:
- Giảm tốc từ từ, không phanh gấp, bật xi nhan phải từ sớm.
- Tìm chỗ dừng ra hẳn khỏi lòng đường: bãi rộng bên đường, sân trước một ngôi nhà, lối vào rộng. Không dừng ở cua, ở đỉnh dốc, ở chân dốc.
- Khi đã dừng hẳn, bật đèn khẩn cấp để xe khác nhận ra. Với xe máy, đứng ra phía trong, xa lòng đường, không đứng ngay sau xe.
- Chờ sương tan bớt tới mức thấy được khúc cua phía trước rồi mới đi tiếp.
- Nếu dừng lâu và đang lạnh, mặc thêm áo, giữ ấm tay chân. Báo cho người nhà biết bạn đang chờ sương ở đâu.
Đừng ngại mất mười, hai mươi phút chờ sương. Người lái quen đường ở Đà Lạt đều từng dừng chờ như vậy; đó là thói quen của người lái cẩn thận, không phải của người lái kém.
Câu hỏi thường gặp
Ở Đà Lạt sương mù thường có vào lúc nào?
Thường dày nhất từ đêm tới sáng sớm, tan dần khi nắng lên; chiều tối ở các thung lũng, quanh hồ sương cũng xuống nhanh. Những tháng lạnh cuối năm và đầu năm hay có sương dày hơn. Mỗi ngày mỗi khác, nên quan sát trời và xem dự báo.
Có nên bật đèn pha khi đi trong sương không?
Không nên. Đèn chiếu xa chiếu vào sương làm ánh sáng phản lại, tạo màn trắng che tầm nhìn. Dùng đèn chiếu gần và đèn sương mù nếu xe có. Mục đích chính là để người khác thấy bạn.
Đi xe máy trong sương có cần mặc áo phản quang không?
Rất nên. Áo tối màu trong sương làm người đi xe máy gần như không nhìn thấy được với ô tô. Một áo khoác sáng màu hoặc có dải phản quang tăng đáng kể khả năng được nhìn thấy, nhất là sáng sớm và chiều tối.
Kính ô tô mờ liên tục khi đi trong sương phải làm sao?
Bật chế độ sấy kính, hướng gió vào kính lái, dùng chế độ hút ẩm của điều hoà nếu có, hoặc mở hé cửa sổ để cân bằng nhiệt độ. Lau kính trong bằng khăn khô sạch trước khi đi; kính bẩn bên trong đọng hơi nước nhanh hơn.
Sương dày quá có nên đi theo đèn hậu xe phía trước không?
Không nên bám sát. Bám đèn hậu xe trước khiến bạn không kịp phản ứng nếu xe đó phanh gấp, và bạn đi theo tốc độ của người khác thay vì tốc độ an toàn của mình. Giữ khoảng cách đủ để dừng, hoặc dừng chờ sương tan.
Đoạn đường nào ở Lâm Viên hay có sương dày?
Những nơi trũng và gần nước như quanh hồ Than Thở, hồ Đa Thiện, các thung lũng và đường xuyên rừng thông thường có sương dày hơn khu phố. Mức độ thay đổi theo ngày và theo mùa; người sống quanh đó là nguồn thông tin tốt nhất.