Chi tiêu hằng tháng của sinh viên ở Đà Lạt gồm sáu nhóm chính: chỗ ở, ăn uống, đi lại, điện nước và sưởi ấm, học tập, và các khoản cá nhân. So với thành phố nóng, Đà Lạt có vài khoản riêng: đồ ấm, nước nóng, giặt sấy mùa mưa, xăng xe cho đường dốc. Bỏ quên các khoản này là lý do nhiều sinh viên năm nhất hụt tiền giữa tháng dù đã tính kỹ.
Bài không nêu mức chi cụ thể. Giá cả thay đổi theo năm, theo khu ở và theo thói quen mỗi người; một con số trung bình dễ làm người đọc yên tâm sai. Thay vào đó, bài đưa cách liệt kê khoản, cách ước lượng từ chính hoàn cảnh của bạn, một khung ngân sách theo tỷ lệ để tự điền, và những thói quen tiết kiệm mà sinh viên lâu năm quanh khu trường ở phường Lâm Viên-Đà Lạt hay dùng.
Sáu nhóm chi và những khoản riêng của xứ lạnh
Bảng dưới liệt kê các nhóm chi, những khoản hay bị quên, và cách ước lượng. Hãy tự điền số của mình sau khi khảo sát:
| Nhóm chi | Khoản thường có | Khoản hay bị quên ở Đà Lạt | Cách ước lượng |
|---|---|---|---|
| Chỗ ở | Tiền phòng, cọc ban đầu | Đồ ấm cho phòng: chăn dày, nệm, rèm | Lấy từ hợp đồng; đồ ấm tính một lần đầu năm |
| Ăn uống | Ăn ngoài, đi chợ nấu | Bữa sáng nóng, đồ uống ấm mỗi ngày | Ghi chép hai tuần đầu rồi nhân lên |
| Đi lại | Xăng, gửi xe, sửa xe | Phanh, lốp mòn nhanh vì dốc; xe về quê dịp lễ | Theo quãng đường thật mỗi ngày |
| Điện, nước, sưởi | Điện, nước, mạng | Bình nóng lạnh, máy sưởi, sấy tóc mùa lạnh | Hỏi người ở trước về hoá đơn mùa lạnh |
| Học tập | Giáo trình, in ấn, thiết bị | Thực tập, đi thực tế ngoài trường | Hỏi khoá trên theo từng học kỳ |
| Cá nhân | Điện thoại, vệ sinh cá nhân, quần áo | Giặt sấy mùa mưa, thuốc cảm, kem dưỡng da | Đặt mức trần mỗi tháng |
Điểm cần nhớ: Đà Lạt có nhiều khoản theo mùa. Mùa lạnh tiền điện có thể cao hơn vì nước nóng, sưởi; mùa mưa tốn tiền giặt sấy; dịp lễ Tết tốn tiền về quê. Ngân sách tháng nên có một dòng "khoản theo mùa" thay vì chia đều cả năm.
Lập ngân sách tháng trong năm bước
Cách dưới đây không cần phần mềm, chỉ cần một trang ghi chép hoặc bảng tính đơn giản:
- Xác định tổng thu mỗi tháng: tiền gia đình gửi, học bổng chia theo tháng, thu nhập làm thêm. Chỉ tính khoản chắc chắn; thu nhập làm thêm thất thường thì tính phần thấp.
- Trừ các khoản cố định trước: tiền phòng, mạng, điện thoại, gửi xe tháng. Đây là các khoản không thương lượng được trong tháng.
- Đặt mức cho ăn uống theo tuần: chia tiền ăn thành bốn phần, mỗi tuần dùng một phần. Hết phần tuần thì không lấn sang tuần sau.
- Để riêng một khoản dự phòng: ốm đau, xe hỏng, điện thoại vỡ. Ở xa nhà, khoản dự phòng là thứ giúp bạn không phải vay mượn vội.
- Ghi lại mọi khoản chi trong hai tháng đầu: ghi ngắn, mỗi tối một lần. Cuối tháng nhìn lại để biết tiền thật sự đi đâu, điều chỉnh tháng sau.
Sau hai tháng, phần lớn sinh viên bất ngờ với chính mình: khoản đồ uống, ăn vặt, giao đồ ăn thường lớn hơn dự kiến, còn tiền ăn chính lại ít hơn. Biết được điều đó đã là một nửa việc tiết kiệm.
Một khung tham khảo hay dùng: chia phần còn lại sau khoản cố định thành ăn uống, đi lại, học tập, cá nhân và dự phòng. Tỷ lệ cụ thể tuỳ hoàn cảnh; điều quan trọng là có dòng dự phòng và không để nó về không mỗi tháng.
Ăn uống: khoản lớn nhất và dễ điều chỉnh nhất
Ăn uống thường là khoản linh hoạt lớn nhất trong ngân sách sinh viên. Quanh khu trường ở phường Lâm Viên-Đà Lạt có nhiều quán cơm bình dân, quán bún, bánh mì phục vụ sinh viên; ăn ngoài tiện nhưng cộng dồn cả tháng thì đáng kể. Nấu ăn ở trọ, nhất là khi ở ghép và nấu chung, thường tiết kiệm hơn nhiều, lại ấm bụng hơn trong mùa lạnh.
Lợi thế của Đà Lạt là rau tươi. Các xóm vườn của phường trồng rau, củ, hoa quanh năm; chợ nhỏ, chợ tạm buổi sáng quanh các khu dân cư bán rau của chính vùng này. Một bữa cơm nhà với canh rau, đậu, trứng vừa rẻ vừa đủ chất. Đi chợ vào cuối buổi sáng có khi gặp rau còn lại bán nhanh, nhưng chất lượng tuỳ hôm.
Khoản dễ phình nhất là đồ uống và ăn vặt. Ở xứ lạnh, ai cũng thích một ly nóng mỗi chiều, một gói đồ nướng buổi tối. Không cần cắt bỏ; chỉ cần đặt mức. Mang bình giữ nhiệt pha sẵn trà, nước ấm từ nhà là thói quen nhỏ tiết kiệm được nhiều.
Cuối cùng, cẩn thận với giao đồ ăn qua ứng dụng. Phí giao và giá món trên ứng dụng thường cao hơn mua trực tiếp; những tối mưa lạnh lại là lúc dễ đặt nhất. Giữ sẵn vài món nấu nhanh trong phòng cho những tối như thế.
Đi lại: khoản bị đường dốc làm đắt thêm
Đồ đi mưa và đồ giữ ấm khi chạy xe. Áo mưa bộ tốt, găng tay, khăn che cổ, bọc giày. Áo mưa rẻ rách sau vài tuần mưa chiều là khoản tốn lặp lại; mua loại bền một lần thường đỡ hơn, lại giữ người khô ấm trên đường về.
Xăng nhiều hơn quãng đường cho thấy. Xe leo dốc liên tục tốn nhiên liệu hơn đi đường bằng. Hai chỗ trọ cách trường như nhau trên bản đồ có thể khác hẳn về độ dốc, và khác về tiền xăng.
Phanh, lốp, nhông xích mòn nhanh. Đường dốc, đường ướt làm phanh và lốp xuống cấp nhanh hơn ở đồng bằng. Dành một khoản bảo dưỡng định kỳ thay vì đợi hỏng mới sửa; phanh kém ở Đà Lạt là chuyện an toàn, không chỉ là chuyện tiền.
Gửi xe tháng. Ở trường, ở chỗ làm thêm, ở chỗ trọ nếu không có chỗ để xe trong nhà. Hỏi giá gửi tháng thay vì gửi lượt.
Không có xe thì tính xe ôm, taxi. Đi bộ được phần lớn quãng ngắn, nhưng những tối mưa, những lần mang đồ nặng sẽ phải gọi xe. Đặt một mức cho khoản này, nhất là khi ở xa trường.
Về quê dịp lễ Tết. Vé xe khách đi các tỉnh dịp cao điểm có thể khó mua và đắt hơn ngày thường. Để dành dần mỗi tháng một ít cho chuyến về Tết, đặt vé sớm.
Điện, nước, sưởi ấm: hoá đơn mùa lạnh
Một cách nhiều nhóm ở ghép áp dụng là ghi chỉ số công tơ vào ngày đầu mỗi tháng, chụp ảnh gửi vào nhóm chat. Khi hoá đơn tăng bất thường, cả nhóm nhìn lại xem thiết bị nào đã chạy nhiều hơn, thay vì đoán và nghi ngờ nhau. Minh bạch ở khoản nhỏ giữ cho việc ở chung được lâu.
Nhiều sinh viên chỉ biết hoá đơn điện mùa lạnh khi nó tới. Ba thiết bị đẩy tiền điện lên ở Đà Lạt là bình nóng lạnh, máy sưởi và máy sấy. Cách tính tiền điện ở phòng trọ có thể theo công tơ riêng hoặc theo thoả thuận với chủ trọ; hỏi rõ trước khi ký, vì cách tính quyết định bạn có kiểm soát được khoản này hay không.
Có vài cách giảm mà vẫn ấm. Tắm vào lúc chiều còn ấm, tắm nhanh, tắt bình nóng lạnh khi không dùng nếu thiết bị cho phép. Mặc nhiều lớp và dùng chăn tốt thay vì để máy sưởi chạy suốt đêm; máy sưởi chạy lúc ngủ vừa tốn điện vừa có nguy cơ cháy. Đóng kín cửa sổ khi chiều xuống, mở khi có nắng để phòng tự ấm và khô.
Nước sinh hoạt ở các khu đồi đôi khi yếu vào mùa khô; một số nhà dùng bồn chứa. Hỏi chủ trọ nước lấy từ đâu, có hay mất nước không. Mất nước vài ngày nghĩa là phát sinh chi phí giặt bên ngoài, mua nước.
Thói quen tiết kiệm của sinh viên lâu năm
Những thói quen dưới đây không làm cuộc sống kém đi, chỉ bớt những khoản vô tình:
- Mua chăn, áo khoác tốt một lần, dùng nhiều năm, thay vì mua rẻ mỗi mùa lạnh.
- Mua đồ dùng cũ từ sinh viên năm cuối chuẩn bị ra trường: kệ, tủ nhựa, nồi cơm, bàn học. Mùa ra trường là mùa thanh lý.
- Mượn giáo trình ở thư viện, chia sẻ tài liệu theo nhóm học, chỉ in những phần thật sự cần.
- Nấu chung với bạn cùng nhà, đi chợ theo danh sách, ăn hết đồ trong tủ trước khi mua thêm.
- Giặt theo mẻ lớn những ngày nắng, tránh phải sấy quần áo bên ngoài mùa mưa.
- Đi bộ những quãng ngắn quanh khu trường thay vì nổ máy xe, vừa đỡ tiền xăng vừa giữ ấm cơ thể.
- Tránh mua sắm theo cảm xúc những ngày mưa buồn; để món đồ trong giỏ hàng hai ngày rồi mới quyết.
Tiết kiệm không có nghĩa là bỏ các khoản giúp bạn khoẻ và học tốt. Bữa sáng nóng, chăn ấm, phanh xe tốt, thuốc cảm trong tủ là những khoản không nên cắt.
Khi hụt tiền giữa tháng: làm gì trước, làm gì sau
Cũng nên nhìn lại xem hụt tiền là chuyện một lần hay lặp lại. Một tháng có khoản bất thường như xe hỏng, ốm đau là bình thường; tháng nào cũng hụt nghĩa là ngân sách đang đặt sai ngay từ đầu, cần ngồi lại với gia đình để tính lại các khoản cố định hoặc tìm thêm nguồn thu ổn định.
Hụt tiền là chuyện nhiều sinh viên gặp ít nhất một lần, nhất là năm đầu. Việc đầu tiên là nhìn lại ghi chép để biết khoản nào vượt; đừng chỉ cảm thấy "tháng này tiêu nhiều". Sau đó cắt tạm các khoản linh hoạt như đồ uống, ăn ngoài, mua sắm, giữ nguyên các khoản thiết yếu.
Nói chuyện với gia đình sớm hơn là muộn. Phần lớn phụ huynh muốn biết con thiếu để hỗ trợ kịp thời hơn là phát hiện con vay mượn. Nếu đang có làm thêm, xem có thể nhận thêm ca vào cuối tuần mà không ảnh hưởng lịch học không.
Điều tuyệt đối tránh là vay qua các ứng dụng hay dịch vụ cho vay không rõ ràng. Chúng thường giải ngân nhanh, nhưng lãi và phí cộng dồn rất cao, cách đòi nợ có thể gây áp lực tới người thân và bạn bè. Nếu thật sự khó khăn, phòng công tác sinh viên của trường có thể biết về các chương trình hỗ trợ, học bổng khó khăn, hoặc các khoản vay sinh viên theo chính sách. Hãy hỏi; đó là việc bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở Đà Lạt có đắt hơn các thành phố khác không?
Khó so một con số chung, vì phụ thuộc khu ở và thói quen. Một số khoản như rau, đồ ăn bình dân không đắt; một số khoản riêng xứ lạnh như đồ ấm, nước nóng, sưởi làm tăng chi phí. Hãy lập ngân sách từ hoàn cảnh của chính bạn thay vì so sánh trung bình.
Năm nhất nên mang theo bao nhiêu tiền dự phòng?
Không có con số chung. Nguyên tắc là đủ để trả các khoản ban đầu như cọc phòng, đồ ấm, đồ dùng, cộng thêm một khoản đủ sống vài tuần nếu tiền gửi từ nhà tới chậm. Lập danh sách khoản ban đầu trước khi lên, rồi tính tổng.
Có nên mua xe máy cũ ở Đà Lạt không?
Nhiều sinh viên mua xe cũ từ khoá trên. Quan trọng nhất là kiểm tra phanh, lốp, đèn và giấy tờ xe hợp lệ, vì đường dốc đòi hỏi xe an toàn. Nên nhờ người biết về xe đi cùng và sang tên theo đúng quy định.
Tiền điện mùa lạnh tăng nhiều thì làm sao?
Xem lại thói quen dùng bình nóng lạnh, máy sưởi, máy sấy. Tắm vào lúc trời còn ấm, mặc nhiều lớp, dùng chăn tốt thay cho máy sưởi chạy suốt. Nếu cách tính tiền điện ở trọ không rõ ràng, hỏi lại chủ trọ và đối chiếu với công tơ.
Có ứng dụng nào giúp quản lý chi tiêu cho sinh viên không?
Có nhiều ứng dụng ghi chép chi tiêu trên điện thoại, nhưng công cụ không quan trọng bằng thói quen ghi mỗi ngày. Một trang ghi chú hay bảng tính đơn giản cũng đủ, miễn là bạn ghi đều và nhìn lại cuối tháng.
Sinh viên khó khăn có thể tìm hỗ trợ ở đâu?
Phòng công tác sinh viên của trường là đầu mối đầu tiên, nơi có thông tin về học bổng, miễn giảm, hỗ trợ theo chính sách. Đoàn hội sinh viên cũng thường có chương trình hỗ trợ. Điều kiện cụ thể thay đổi theo năm, nên hỏi trực tiếp và đọc thông báo chính thức.