Người từ nơi khác đến sống ở phường Lâm Viên-Đà Lạt, dù là sinh viên thuê trọ hay lao động ở lại vườn theo mùa, nếu ở từ 30 ngày trở lên thì phải đăng ký tạm trú với công an phường, làm trực tiếp hoặc qua VNeID. Ở ngắn hơn thì chủ nhà hoặc người quản lý chỗ ở phải thông báo lưu trú.
Lâm Viên có hai nhóm cư dân "đến rồi đi" đông nhất Đà Lạt: sinh viên của Trường Đại học Đà Lạt và các trường quanh đó, và lao động làm vườn, làm nhà kính, thu hoạch hoa theo vụ. Cả hai nhóm thường ở trọ, ở nhờ, ở trong lán vườn, nên chuyện cư trú hay bị bỏ qua cho đến lúc cần giấy tờ. Bài này nói rõ phần việc của người ở và của chủ nhà, theo Luật Cư trú hiện hành.
Tạm trú, thường trú, thông báo lưu trú: ba việc khác nhau
Theo Luật Cư trú năm 2020, nơi thường trú là nơi bạn sinh sống ổn định, lâu dài và đã đăng ký; nơi tạm trú là nơi bạn sinh sống trong một khoảng thời gian ngoài nơi thường trú. Sinh viên quê ở tỉnh khác, thuê trọ ở Lâm Viên để đi học, thuộc diện đăng ký tạm trú, vẫn giữ thường trú ở quê. Lao động ở lại vườn trọn một vụ cũng vậy.
Thông báo lưu trú khác hẳn. Đó là việc chủ nhà, người quản lý chỗ ở thông báo với công an khi có người đến ở lại trong thời gian ngắn, không thuộc diện phải đăng ký tạm trú. Ví dụ người thân lên thăm ở vài đêm, bạn của sinh viên lên chơi, hay lao động đến làm vài ngày rồi về. Việc này thường làm qua ứng dụng hoặc báo trực tiếp, đơn giản hơn nhiều.
Ranh giới giữa hai việc là thời gian ở. Theo quy định, công dân đến sinh sống ở chỗ hợp pháp ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên thì phải đăng ký tạm trú. Mốc này áp dụng cho cả sinh viên mới nhập học lẫn lao động mùa vụ, nên khi biết mình sẽ ở cả học kỳ hay cả vụ hoa, hãy đăng ký ngay từ đầu, đừng chờ ở đủ ngày.
Sinh viên tự đăng ký tạm trú qua VNeID
Phần lớn sinh viên đã có căn cước gắn chip và tài khoản định danh mức 2, nên có thể tự làm trên điện thoại. Trình tự chung như sau.
- Thoả thuận với chủ nhà và xin chủ nhà đồng ý cho đăng ký tạm trú. Đây là bước hay bị quên nhất: hồ sơ cần sự đồng ý của chủ hộ hoặc chủ sở hữu chỗ ở.
- Chuẩn bị giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp. Với phòng thuê, thường là hợp đồng thuê nhà; nên có hợp đồng viết rõ tên hai bên, địa chỉ phòng, thời hạn.
- Đăng nhập VNeID, chọn mục thủ tục hành chính, chọn đăng ký tạm trú, điền địa chỉ theo đơn vị mới là phường Lâm Viên-Đà Lạt.
- Tải ảnh hợp đồng thuê và giấy tờ liên quan, kiểm lại thông tin rồi nộp.
- Theo dõi kết quả trên ứng dụng. Chủ nhà có thể nhận thông báo để xác nhận đồng ý trên hệ thống, tuỳ cách hồ sơ được thiết lập.
- Khi chuyển phòng, làm lại thủ tục ở chỗ mới; khi ra trường về quê, không cần làm gì thêm ngoài việc chỗ cũ sẽ được xoá tạm trú theo quy định.
Nếu không tự làm được trên điện thoại, bạn vẫn có thể nộp trực tiếp tại công an phường, mang căn cước và hợp đồng thuê. Ký túc xá của trường thường có bộ phận làm tạm trú tập trung cho sinh viên ở nội trú; hỏi phòng quản lý ký túc xá trước khi tự làm.
Phần việc của chủ nhà trọ ở Lâm Viên
Đồng ý và cung cấp giấy tờ chỗ ở. Chủ nhà là người nắm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà. Khi người thuê đăng ký tạm trú, chủ nhà cần xác nhận đồng ý và đôi khi cung cấp thông tin chỗ ở. Chủ trọ có nhiều phòng nên chuẩn bị sẵn một bộ thông tin chung để đỡ phải làm lại cho từng người.
Thông báo lưu trú cho khách ngắn ngày. Người đến ở vài đêm không thuộc diện tạm trú, nhưng chủ nhà vẫn phải thông báo lưu trú. Nhà trọ sinh viên hay có bạn bè đến ngủ lại cuối tuần; chủ trọ nên thống nhất với người thuê từ đầu rằng có khách ở qua đêm thì báo để chủ nhà thông báo.
Phân biệt cho thuê ở và kinh doanh lưu trú. Cho sinh viên thuê phòng theo tháng là cho thuê nhà ở. Còn nhận khách du lịch theo đêm là kinh doanh dịch vụ lưu trú, kéo theo đăng ký kinh doanh, điều kiện an ninh trật tự, phòng cháy. Nhiều nhà ở Lâm Viên vừa cho sinh viên thuê vừa nhận khách mùa lễ; làm vậy thì phải đáp ứng điều kiện của cả hai.
Kê khai thuế cho thuê tài sản. Thu nhập từ cho thuê nhà là đối tượng của thuế theo quy định. Ngưỡng doanh thu phải nộp và cách kê khai do pháp luật thuế quy định và có thể thay đổi; chủ trọ nên hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán, đừng dựa vào lời truyền miệng.
Lao động ở lại vườn: ở lán, ở nhà chủ cũng phải có cư trú
Mùa thu hoạch hoa, làm đất, dựng nhà kính, nhiều vườn ở Lâm Viên thuê thêm người từ nơi khác đến, có người ở lại trong lán hoặc phòng phụ ngay trong vườn. Trên giấy tờ, lán vườn có khi không phải nhà ở hợp pháp để đăng ký tạm trú; khi đó cần hỏi công an phường cách làm phù hợp, chẳng hạn đăng ký tại nhà ở của chủ vườn nếu người lao động thực sự sinh hoạt ở đó.
Với chủ vườn, việc người làm có cư trú rõ ràng không chỉ là chuyện tuân thủ. Khi người lao động ốm phải đi khám, bị thương lúc làm việc, hay cần giấy tờ để nhận tiền, có tạm trú giúp mọi thứ nhanh hơn. Nó cũng giúp chủ vườn chứng minh mình đã quản lý người lao động đúng cách nếu có sự cố.
Với người lao động, nên giữ bản chụp căn cước, số điện thoại người thân và tên chủ vườn trong điện thoại. Nếu làm việc theo vụ dài, nên có thoả thuận viết tay hoặc hợp đồng ghi rõ công việc, thời gian, cách trả công, chỗ ở. Phần quyền lợi lao động cụ thể nằm ở danh mục doanh nghiệp và kinh doanh của trang.
Khi nào sinh viên, người lao động nên tính chuyện thường trú
Phần lớn sinh viên chỉ cần tạm trú. Nhưng có những người ở lại Đà Lạt sau khi ra trường, đi làm, lập gia đình, mua nhà. Lúc đó, đăng ký thường trú ở phường Lâm Viên-Đà Lạt mới là việc nên làm, vì thường trú gắn với nhiều quyền lợi như cho con đi học theo tuyến, các chính sách của địa phương.
Điều kiện đăng ký thường trú phổ biến nhất là có chỗ ở hợp pháp thuộc sở hữu của mình. Ngoài ra, luật cho phép đăng ký thường trú vào chỗ ở của người thân như vợ chồng, cha mẹ con cái khi được chủ hộ đồng ý, và một số trường hợp thuê, mượn, ở nhờ khi đáp ứng điều kiện diện tích tối thiểu do địa phương quy định. Mức diện tích này là con số của tỉnh, nên hỏi công an phường thay vì đoán.
Khi chuyển thường trú, nơi thường trú cũ được xoá theo quy trình liên thông. Không cần về quê làm thủ tục cắt khẩu như thời còn sổ hộ khẩu giấy. Tuy vậy, nên kiểm thông tin trên VNeID sau khi có kết quả để chắc dữ liệu đã cập nhật đúng.
Có tạm trú rồi thì dùng vào những việc gì
Nhiều sinh viên nghĩ tạm trú chỉ là giấy để công an quản lý, nên coi nhẹ. Thực ra thông tin cư trú tại Lâm Viên là chìa mở cho khá nhiều việc thường ngày. Khi cần đăng ký khám chữa bệnh ban đầu theo bảo hiểm y tế gần nơi ở thay vì ở quê, khi cần xác nhận để làm hồ sơ vay vốn học tập hay xin trợ cấp, khi đăng ký một số dịch vụ đứng tên mình như internet, điện thoại trả sau, nơi cư trú hiện tại thường được đối chiếu.
Với lao động thời vụ, cư trú rõ ràng giúp việc nhận tiền công qua tài khoản, nhận hàng gửi từ quê, hay trình báo khi mất giấy tờ ở Đà Lạt suôn sẻ hơn. Khi có tai nạn lao động trong vườn hay trên đường đi làm, thông tin cư trú cùng thoả thuận làm việc là hai thứ đầu tiên được hỏi tới.
Với chủ nhà, danh sách người tạm trú rõ ràng giúp quản lý khu trọ, biết ai đang ở, phòng nào trống, khi có sự cố điện, nước hay cháy nổ biết phải gọi ai. Ở những dãy phòng trọ trên dốc quanh khu trường đại học, nơi một dãy có thể có hàng chục sinh viên, một danh sách cập nhật đơn giản là công cụ an toàn chứ không chỉ là thủ tục.
Những lỗi hay gặp và hậu quả nhỏ mà phiền
Lỗi phổ biến nhất là ở cả năm học mà không đăng ký tạm trú, tới lúc cần làm hồ sơ vay vốn sinh viên, xin xác nhận, hay đăng ký khám bệnh theo bảo hiểm y tế mới vội đi làm. Lúc đó lại đúng mùa thi hoặc mùa mưa, chủ nhà đi vắng, hợp đồng thuê không có. Làm ngay từ tuần đầu nhận phòng nhẹ nhàng hơn nhiều.
Lỗi thứ hai là thuê phòng không có hợp đồng, chỉ thoả thuận miệng. Khi đăng ký tạm trú hay khi có tranh chấp tiền cọc, người thuê không có gì để chứng minh. Một tờ hợp đồng đơn giản ghi rõ hai bên, địa chỉ, giá thuê, tiền cọc, thời hạn, điều kiện trả phòng đã đủ giải quyết phần lớn chuyện.
Lỗi thứ ba thuộc về chủ nhà: để người lạ ở lại qua đêm mà không thông báo lưu trú. Ngoài rủi ro bị xử lý vi phạm hành chính, chủ nhà còn mất khả năng kiểm soát ai đang ở trong nhà mình. Ở khu trọ đông, điều này liên quan trực tiếp đến an ninh của chính các sinh viên khác.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên thuê trọ ở Lâm Viên có bắt buộc đăng ký tạm trú không?
Có, nếu ở từ 30 ngày trở lên tại chỗ ở hợp pháp ngoài nơi thường trú. Sinh viên ở cả học kỳ thuộc diện này. Có thể tự làm trên VNeID hoặc nộp tại công an phường, cần sự đồng ý của chủ nhà và giấy tờ chứng minh chỗ ở.
Ở ký túc xá thì có phải tự đăng ký tạm trú không?
Thường ký túc xá có bộ phận quản lý làm tạm trú tập trung cho sinh viên ở nội trú. Hãy hỏi phòng quản lý ký túc xá của trường trước; nếu trường không làm thay, bạn tự đăng ký như thuê trọ bên ngoài.
Chủ trọ không chịu cho đăng ký tạm trú thì sao?
Hồ sơ tạm trú cần sự đồng ý của chủ hộ hoặc chủ sở hữu. Nếu chủ nhà từ chối, nên cân nhắc lại việc thuê ở đó, vì không đăng ký được cư trú sẽ gây khó khi làm nhiều giấy tờ khác. Có thể hỏi công an phường để biết hướng xử lý.
Lao động làm vườn theo vụ vài tuần có phải đăng ký tạm trú không?
Nếu ở dưới 30 ngày thì chủ nhà hoặc chủ vườn thông báo lưu trú. Nếu ở từ 30 ngày trở lên thì phải đăng ký tạm trú. Khi biết trước sẽ làm trọn vụ dài, nên đăng ký tạm trú ngay từ đầu.
Ra trường ở lại Đà Lạt làm việc thì chuyển thường trú thế nào?
Khi có chỗ ở hợp pháp thuộc sở hữu của mình, hoặc ở cùng người thân và được chủ hộ đồng ý, bạn có thể đăng ký thường trú tại phường Lâm Viên-Đà Lạt. Trường hợp thuê, ở nhờ phải đáp ứng điều kiện diện tích tối thiểu của tỉnh; hỏi công an phường để biết con số.
Có cần về quê làm thủ tục cắt hộ khẩu không?
Không. Sổ hộ khẩu giấy đã hết giá trị sử dụng từ năm 2023, việc xoá thường trú cũ được thực hiện liên thông khi bạn đăng ký thường trú nơi mới. Sau khi có kết quả, kiểm lại trên VNeID để chắc dữ liệu đúng.